ALTI ÜSTÜ TASARIM – Mehmet Doğan

Duvara Açılan Projeler

14 Kasım 2005

"Basit bir e-ticaret sitesi! Amaç, X ürününü, şirketin websitesinden satabilmek. Öyle karmaşık bir şeyler istemiyorum. Basit bir alışveriş sepeti hepsi o kadar" diye başlayan bir müşteri toplantısının, her gecen gün/hafta/ay karmaşık bir yapıya büründüğünü, ilk konuşulan fonksiyonların yerine, resmi olmayan, email ve telefon toplantılarında verilen kararlar ile, kompleks bir hale geldiğine şahit oldunuz mu hiç? Ya da amacı ve tek görevi, kolayca şirket haberlerini websitesine aktarmak olan bir sitenin, bir anda, üzerine inşa edilen bir sistem ile email duyuru gönderebilen haber merkezi sitesi haline geldiğini gördünüz mu hiç? Öyle ki eski haliyle basarili bir site iken, üzerine yamalanan "yeni ve güçlü" fonksiyonlar ile her iki fonksiyonunda her gecen gün bir kabusa dönüştüğü bir projede yer aldınız mi?

Sizi bilmem ama, Sarah Winchester bu kabusu, 38 yıl boyunca, her gün yaşadı. Ortaya çıkan proje ise unlu Winchester Malikanesi.

Eğer yolunuz düşer de, Kaliforniya eyaletinde bulunan San Jose şehrini ziyaret ederseniz ve sizi gezdirmeleri için lokal bir turizm acentesi ile anlaşırsanız, bu acentenin yapacağı şehir turu içinde mutlaka Winchester Malikanesi de yer alacaktır. Yılda binlerce turistin gezip gördüğü bu ev, 10.000 pencereli (52 tanesi gökyüzünü seyretmek için), 2.000 kapılı, 47 şömineli, 40 merdivenli, 40 yatak odalı, 6 mutfaklı, 3 asansörlü, 160 odalı devasa bir yapı. Bu yapının baş mimari ise, evin sahibi ve 83 yaşında ölene kadar bu evde oturan milyoner dul Sarah Winchester. 650 dekarlık (650000 metrekare) bir alana yayılan bu evin yapımı, 1884 yılında başlayıp, Sarah Winchester’in öldüğü yıl olan 1922’ye kadar yani 38 yıl sürmüş ve yapımında, tam zamanlı 22 usta marangoz, 18 hizmetçi, 12 bahçıvan ve yüzlerce inşaat isçisi çalışmış. Bu evin yapımı, San Jose şehrinde neredeyse bir sektör haline gelmiş. Öyle ki yeni yeni başlayan demiryolu döşeme planları, bu evin yapımı nedeniyle değiştirilmiş; malzeme ve eşya ulaşımını kolaylaştırmak için, evin yakınlarından geçmesi sağlanmış. Evin yapım masrafları, metrekare-metrekare, Amerika’nın askeri beyninin içinde toplayan Pentagon’dan bile daha pahalıya mal olmuş (günümüzün parasıyla 58 milyon dolar).

Bir ev yapımı süreci kabaca, müşterinin ev yapım isteği ve düşüncelerinde ki planlar ile başlar, daha sonra mimar bu kaba planları alıp, profesyonel plan haline getirir, bütçe kararlaştırılır, mütahit bulunur ve mimarin planları, belirlenen bütçe ve zaman içerisinde, isçilerin yardımı, mütahitin kontrolü altında gerçekleştirilir. Winchester Malikanesinin yapımı ise bu isleyiş biçimini takip etmemiş. Mütahit, mimar, istediğini tam olarak bilmeyen, büyük bütçeli müşteri ve ev sahibi görevleri tek bir isimde toplanmış: Sarah Winchester. Marangozlar, her sabah, Sarah Winchester ile bir araya gelip, onun el ile kağıda ya da mutfak örtüsüne çizdiği skeçlere ya da tamamen aklında bulunan planlara bakıp, işe girişmişler. Kimse bir sonraki hamleyi ya da projenin nerede biteceğini bilmiyormuş. Eğer, Sarah Winchester’in planları, yapım aşamasında sorun ile karsılaşırsa, yapılan kısım terk edilip, yeni bir plan ile işe devam edilirmiş.

İnşaat yapımında çalışanların ellerinde belirli bir plan ve projenin eksikliği, inşaatın nereye gittiğini ve ne zaman biteceğini bilmemeleri, projeyi tam anlamıyla takip eden ve anlayan otoritenin eksikliği nedeniyle, evin içinde birçok ilginç "fonksiyonlar" (yazılım dili ile "bug" ya da "dokümansız fonksiyon") görmek mümkün. Hiçbir yere ulaşmayan merdivenler, labirenti andıran koridorlar, yarim bırakılmış, bitmemiş odalara açılan bitmiş odalar, çatıya uzanmayan şömine bacaları, düz duvara açılan kapılar, bahçeye acılan ve merdiveni olmayan kapılar, 12 bin dolarlık güneş ışığını, gökkuşağına çeviren süslemeli pencerenin, güneş almayan kuzeye bakan cepheye yerleştirilmesi, ayni görevi gören odalar (6 mutfak gibi) bunlardan yalnızca bir kaçı. Zaman içinde, inşaat projesi ve evin kendisi öylesine büyükmüş ki Sarah Winchester, zamanını evin yalnızca bir kısmında harcadığı düşüncesi ve evin diğer kısımlarında da yasama isteği ile, evin 30 odalık kimsini tamamen kapattırmış. Evin büyüklüğü nedeniyle birçok isçi, bir hafta önce üzerinde çalıştığı kısmı bulmakta güçlük çektiğinden, üzerinde çalıştığı projeyi, evin başka bir bölümünde yeniden başlatmış.

Satın alındığında 8 odalık çiftlik evi, bittiğinde birçok bolümü kullanılmaz olan 160 odalık bir dev haline gelmiş. Harcanan paraya, yaratıcılığa, enerjiye ve zaman rağmen...

Bütün bunlar size bir şeyleri hatırlatıyor mu? Gerçek plan ve dokümanlardan eksik olarak başlayan projeler? Geleceği düşünmeden oluşturulmuş ürünler üzerindeki yapılan "genişletici" eklemeler? Tüm proje üzerinde kontrole sahip olmayan proje müdürleri? Projenin tam olarak nereye gittiğini bilmeyen proje çalışanları? Ne istediğini tam olarak bilmeyen müşteriler? Teknolojinin olasılıklarını anlamayan ve "iyi bir fikir" ile proje başlatan müşteriler? İstekleri sorgulamayan "evetci" yönetim? Herhangi bir "gereksinimi" karşılamayan fonksiyonlar? Bir amacı olmayan urun yenilikleri? Gerçek ve gerekli fonksiyonlar yerine "duvar renklerini" ve "garajın nerede olması gerektiğini" önemseyen proje planları? Piyasaya çıkmadan önce "tamamen bitirilmeye" çalışılan ürünler?

Bu yazının sonuna bir sonuç ya da çözüm yazmak istemiyorum. Sanırım herkes kendi meslek dalı ile ilgili bir sonuç çıkarmıştır bu örnekten. Eğer buna benzer bir başka örnek görmek istiyorsanız, 5 ay önce yazdığım "Projeniz Alabora Olmasın" yazımı okuyabilirsiniz.