ALTI ÜSTÜ TASARIM – Mehmet Doğan

Tabib! Derdime Bir Care

20 Mayıs 2005

Allah hastanelere kimseyi dusurmesin. Genelde, hastanelere, hic kimse dogum gunu kutlamasi icin gitmiyor. Zaten, ne zaman hastanelere gitsem, o cok iyi bildiginiz hastane kokusundan agizimin tadi kacar. Dogum gunu bile olsa, kek yiyecek hal kalmaz.

Allah hastanelere kimseyi dusurmesin. Hatta bazi hastane websitelerine hic dusurmesin. En azindan hastanelerde, dilinizi konusan, size bilgi verecek birilerini bulmak mumkun, fakat hastane websitelerinde bunu yapabilecek hic kimse yok. Kendinizle bas basasiniz.

Macromedia Flash, belki de web icinde interaktiviteyi artirmayi basaran en iyi araclardan biri ve bunun yerinde kullanmayi basaran websiteleri, her zaman kullaniciyi kendilerine cekmeyi basariyorlar. Fakat herkes, Flash’in gercek anlaminin kavrayamiyor. HTML, website yaratma dili. Flash ise bir websitesinde HTML’e yardimci olabilecek interaktivasyon araci. Bu ayrimi cok iyi anlamak gerekiyor.

2003 yilinda, Salt Lake City’de, Macromedia tarafindan gerceklestirilen MAX konferansina katildim. Bu konferansdan once, Macromedia’nin Flash’i, HTML’in onune cikartmayi dusundukleri gibi bir inanca sahiptim. Fakat hemen hemen her katildigim Macromedia sunumu, Flash’i, bir websitenin tamaminda ya da menu kisminda kullanmamamiz icin neredeyse bize yalvariyordu. Flash’in yanlis anlasildigini ve bunun Macromedia’ya kotu bir isim cikardigini yani Flash = Erisilemez bilincinin koklendigini soyluyorlardi sunumlarinda.

Flash’i cok iyi kullanan websiteleride var gunumuzde. Bunun en iyi ornegi Flickr sanirim. Flickr websitesinde ki menuye bakinca goruyorsunuz ki butun elementler HTML ile hazirlanmis. Fakat resimler, Flash ile site icine konulmus. Flash yardimi ile resimlere not koymak, slideshov olusturmak, resim boyutunu degistirmek kolay bir hale geliyor ve ayrica Flash’in kullandigi teknikler ile resim boyutlari kucuk, kalitesi yuksek sonuclar veriyor. Tek kelime ile yaratici bir calisma. Tek kelime ile interaktif.

Peki Turkiye’de bircok website icinde nasil kullaniliyor Flash? “Yukleniyor...” diye basliyor ve gereksiz sacma sapan bir intro ile ve bangir bangir kendini her 10 saniyede bir tekrar eden tekno bir muzik ile aciliyor siteler. Garip olan kisim ise, bu intro icinde, genellikle sag alt kosede sunlar yaziyor: “Intro’yu Gec”

Eger bir websitesi icinde “Intro’yu Gec/Atla” gibi bir aciklamaya gerek duyuyorsan, yani kullanicilarina “Al, bunlara bakmadan gec, atla” diyorsan, boyle bir introya ihtiyacin yok demektir. Zaten kimin introya ihtiyaci var bircok sitede. Ben evimi boyamaya karar vermissem, bir boya firmasinin websitesine gidip renk secimi yapmak istiyorsam, neden introyu seyredeyim. Zaten o sirketin web sitesindeyim, onlari secmisim.

Interaktiflik diyoruz. Nerede interaktiflik, yukarida verdigim Boya sirketi orneginde? Muzik mi? Basinca ses cikaran dugmeler mi? Yoksa “Gec, Atla” diyen intro sayfa mi? Interaktif ornekler yok degil ama cogunluk Flash kolayciliginin otesine gitmiyor. Dusunurseniz, interaktiflik yerine bircok calisma bizi interaktif olamama yonune itiyor. Ornegin sag tiklama yapamiyorsunuz linklere, bircok sitede yazilari secip, kopyalayamiyorsunuz, yazicida yazdiramiyorsunuz, browserin “Geri” tusunu kullanamiyorsunuz bir cok sayfada. Geri diyince sizi sitenin ilk sayfasina gonderiyor sizi bazen o meshur Intro sayfasina. Son geldiginiz sayfaya degil. Bircok websitesinde istemedigim sacma sapan, yuksek sesle muzik caliyor, ben kendi muzigimi dinlerken bilgisayarimda, bir anda 10 saniyelik tekno ile benim muzigin mix yaptigini isitiyorum. Favorilerime ekle diyemiyorum istedigim bir sayfa icin cunku adres degismiyor Flash icinde cogu zaman. History, yenile, durdur gibi diger browser fonksiyonlarida islemiyor. Interaktif olmak yerine beni esir aliyor.

Flash’in kullanilmasi gereken yerler var. Onemli olan nerede kullanilmasi gerektigini iyi anlayabilmek. Bunu anlayabilmek icin su ayrimi yapmak gerekiyor: Siteniz duygusal mi yoksa pratik mi? Siteniz tanitimi mi yoksa kullanici hizmetleri yapmaya calisiyor? Siteniz bilgi agirlikli mi yoksa marka agirlikli mi? Ornegin Trafo Interaktif’in yaptigi T-Box websitesi bunu iyi anlayip, basarabilen bir calisma.

Gelelim su hastane isine? Amerikan Hastanesi sanirim Turkiye’de ki en iyi hastanelerden biri. Fakat maalesef, bu hastane, yanlizca eli ayagi tutan, gozu goren hastalara hitap ediyor. Cunku eger bir nedenle engelliler icin hazirlanmis ozel bir browser kullaniyorsaniz, hicbir bilgi alamiyorsunuz. Cunku, bu site, menu icin Flash kullaniyor. Interaktif bir Flash’da degil. Flash kullanmalarindaki tek neden sacma sapan menu dugme efektini yaratabilmek. Amerikan Hastanesinin websitesi, butcesi kisitli bir devlet hastanesi olan Ordu Devlet Hastanesinin websitesinden bile daha kotu. Hem kullanilabilirlik acisindan hem de erişilebilirlik acisindan.

 

Size daha onceki bir yazimda belirtmistim. Engellilerin kullandigi browseri kullanmak icin kor olmaniz gerekmiyor. Onlarca degisik engelli grubu bu browserlari kullanabilir. Ya da engelli olmayip, cep telefonlari, PDA gibi cihazlari kullanan kisilerde bu websitesini goremiyor. Amerikan Hastanesi bu konuda yanliz degil. Istanbul International Hospital, Florence Nightingale Hastanesi ve daha onlarcasi Flash’i interaktiflik icin degil, anti-interaktif olan menulerinde kullaniyor.

En garibime giden ise, sitesinde Flash’i dogru kullanan Dunya Goz Hastanesi. Sitelerinde, Flash yanlizca sitenin cok onemli bir parcasi olmayan ust logo kisminda kullaniliyor. Tebrikler. Fakat, menu tamamen grafiklerden olusmus durumda. Bunda bir sakinca yok eger erişilebilirligin birinci kurali olan ALT (alternative tekst) ozelligini grafiklerde kullaniyorsan. Goz Hastanesini ziyaret edebilecek bircok kisi, gozlerinden rahatsiz diye dusunuyorum ve bu nufus icinde mutlaka JAWS gibi engelliler icin hazirlanmis bir browser kullanan cikacaktir ve eger bu kisi, tedavi kosullari icin Dunya Goz Hastanesini ziyaret ederse, hicbirsey “goremeyecektir”. Asagida “gordugunuz” gibi:

 

Eger bunu Dunya Goz Hastanesi bilmiyor ise sanirim Amerikan Hastanesine Flash kullaniyor diye kizmak yersiz. Yaniliyor muyum?