Tasarimda Olumcul Hata
20 Nisan 2005
Ingiliz General Shortis, 1980li yillarda, Ingiliz Ordusunun yepyeni bir urunu olan SA80 tufegini herkese tanitirken sunlari soylemisti:
SA80’den inanilmaz derecede memnunuz. Gercekten cok iyi bir silah
Gorunuste, gercekten de cok guzel bir tufekti SA80. O zamana kadar bir tufegin tasariminin cok onemli olmadigi bir devire, bir tufegin guzel tasarlanabilecegini herkese gostermisti.
SA80 projesi yaklasik 30 sene once basladi. 30 sene icinde binlerce insane gucu ve 1,5 milyar YTL harcandi (470 milyon sterlin). Bu kadar zaman ve para harcanan bir urunun kusursuz olmasi beklenirken ortaya cikan sonuclar o yonde degildi.
Ingiliz Ordusunun Enfield Silah Fabrikasinda uretilen SA80’nin yapim asamasinda bircok burokratik engeller, tasarimci ve proje yonetimi (en az 3 kere) degisiklikleri oldu. Butun bunlara ragmen, 1980’de piyasaya sunulan SA80, yerini aldigi bir onceki modelden cok daha iyi bir kalite ve isleyise sahipti. En azindan ureticiler ve ordunun ust duzey yoneticileri boyle dusunuyordu.
SA80, Ingiliz Ordusu icinde kullanilmaya baslandi. Cok kisa bir zaman icinde, askerler bu silahin problemlerinden bahsetmeye basladi. Problemler o kadar buyuktu ki bu silahi bir savas sirasinda kullanmak neredeyse delilikti. Fakat ordu bunlari dinlemedi. Afganistan’dan Korfez Savasina kadar bircok gorevde Ingiliz ordusu bu silahi kullandi.
Silahin en buyuk hatalari bire bir tasarim ile ilgili idi. Bircok diger hata ise silahin islevinden kaynaklaniyordu. Silahin guvenlik emniyetinin acimi ve kapatilimi bas parmak ile degil, tetik parmagi ile yapilmak zorunda idi. Ayrica, tufekte ki horoz mekanizmasinin cekilebilmesi yanlizca sol elle yapilabiliyordu ki bu silahin sol omuzdan ates edilmesini imkansiz kiliyordu. Butun bu tasarim ve islev hatalari, silahi kullanan kisiyi tehlike icine atabiliyordu.
Kisa zamanda sikayetlerin sayisinin cogalmasi ile, Ingiliz Hukumeti, 240 milyon YTL butce ayirarak bu silahin eksikliklerinin giderilme gorevini Alman Sirketi olan Heckler & Koch sirketine verdi. Heckler & Koch, bu isi alinca silahi incelemeye basladi. Yaptiklari testlerin sonuclarini inceleyince gozlerine inanamadilar ve Ingiliz Ordusundaki gorevlileri telefon ile aradilar:
Bilmiyorum farkinda misiniz ama eger silahi yanlislikla yere dusurunce, silah ates ediyor?
Bunu duyan Ingiliz Ordusu gorevlisi boyle birseyin olamayacagini, bir yanlislik oldugu soyledi Heckler & Koch sirketine. Sinirli bir sekilde telefonu kapatip, SA80 tufegini eline aldi ve yere atti. Tufek ates etti. Sans eseri kimse yaralanmadi fakat o gun SA80’nin itibari birkez daha kursunlanmis oldu.
Karar alindi. Eksiklikler giderilecekti fakat en onemlisi, bu silahin tasarim ve uretim asamasinda ihmal edilen kullanici testlerine agirlik verilecekti. Atis alanlarinda testler yapildi. Silah tum testleri gecti. Artik, bu gelistirilmis urun ordunun kullanimina hazirdi.
Ingiliz ordusu, SA80 ile birlikte Korfez Savasina katildi. Bir kac hafta sonra, SA80 kullanan askerler ellerindeki silahi ya Amerikan Ordusunun kullandigi silahlar ya da Kalesnikoflar ile degistirmeye basladi cunku SA80 halen sol omuzda kullanilamiyor, bos merminin ciktigi yere Korfez’de bulunan ama Ingiliz atis sahalarinda bulunmayan kum kacip silahi calismaz halde birakiyor, ardi ardina cok ates edildiginde silah isinip bazi plastik parcalar eriyor ya da kiriliyordu.
Peki butun bunlarin web ile ne iliskisi var?
SA80’nin ortaya cikan bircok sorunu tonlarca para harcanmadan uretim ve tasarim asamasinda tespit edilebilirdi. Yapilacak tek sey, tasarim ve uretim asamasinda bu urunu kullanacaklarin tahil edilmesi, degisik ozelliklere sahip kullanicilar uzerinde testlerin yapilmasi, silahin degisik iklim kosullarinda yeniden test edilmesi. Fakat bunlarin hicbiri, bu silahin ilk tasarim ve uretim asamasinda yapilmadi. Muhendisler ve tasarimcilar urunu iyi anladiklari halde, kullaniciyi ve kullanim ortamini iyi tespit edemedi, test etmedi.
SA80 gercekten guzel tasarlanmis, goze hitap eden bir urun. Fakat bu guzel tasarim, islev hatalari ile olumcul sonuclar dogurabilecek kadar tehlikeli.
SA80’de ki hatalar, bunu kullanan insanlar icin olumcul olabilirken, biz web tasarimcilarin yaptigi islevsel hatalar, kullanici anlamamak ve test etmemek, urettigimiz websitesi icin olumcul sonuclar dogurabilir.
Bu yazıya ait 14 yorum var.
Bu yazı yorumlara kapatılmıştır.İlginç bir yazi olmus, ama güzel de...
son yıllarda bu tip tüfeklerde genelde şarjör hep geriye alınarak daha görsel bir cazibe kazandırılmaya çalışılıyor, yada üst kısmına ama nedense tasarımcılar daha hafif malzeme kullanarak çit namlulu değişken mühimmatlı ve çok daha fonksiyonel silah imal etmeyolunu seçmiyorlar
Her işin bir felsefesi vardır.Olmak zorundadır ayrıca.Sanırım web tasarımın felsefesinin gerekliliği Türkiye'de de artık yavaş yavaş anlaşılmaya başlanıyor.Bu makaleyi yazan şahsa teşekkür ediyorum kendi adıma.Okumak benim için faydalı oldu.Bu tür makalelerin Türkçe de daha fazla olması gerektiğine inanıyorum ve bu tür makalelerin sayısının artmasını temenni ediyorum.
ben bu yazilanlara inanmiyorum cunku bugun olsun HECKLER UND KOCH SA80 INGILTERYE URETIYOR VE DUNYADA EN IYI SILAH OLARAK SECILMIS DURUMDA INTERNETE BAKIN HECKLER UND KOCH SILAHI DUNYADA BIR NUMARA BENIM ANLAMDIGIM BIRSEY VAR BU YAZIYI NERDEN BULDUNUZ VE KIM SÖYLEDI ÖYLE OLMUS OLSA BUGUN NEDEN HECKLER UND KOCH INGILTEREYE VE DUNYA YA SILAH ÜRETSIN BU YANLIS LÜTFEN DUZELTIN AYRICA HECKLER UND KOCH FIRMASI TÜRKIYE LE COK IYI ISBIRLIGI VE DOSTLUK ICINDE GECIYOR
Omer,
Bu konuyla ilgili neredeyse yuzlerce yazilmis resmi ve resmi olmayan yazi, dokuman, belge bulabilirsin. Ilk aklima gelen yazi http://www.quarry.nildram.co.uk/SA80.htm
Eger bu konuda daha detayli bilgi istiyorsan, 2001-2002 yilinda cikmis Ingiliz gazetelerini bulabilirsin kutuphane arsivlerinde. Bu konu buyuk yankilar yaratti o yillarda. Hem Ingiltere'de hem de Dunya'da. Bu aynen guvenilir bir marka olan Ford Explorer marka arabasinin bir yillik uretimindeki yasadigi sorunlar yuzunden yuzlerce kisinin olumune neden olmasi gibi (Firestone tekerlekleri ile ilgili). Bu demek degil ki Ford hep kotu arabalar uretecek, kimse Ford'dan araba almayacak. Yapilan hatalardan ders alinmis ve bu hatalar mazi olmustur.
Bu arada yazida Heckler & Koch ile birlikte, durumun degismeye basladiginida yazdim. Ilk defa bu silahi sorunlu oldugunu soyleyebilen sirket Heckler & Koch.
Ana fikir klasik ama örnek çok heyecan verici.
this is not a picture of the sa80 it is a cadet rifle used by children
full name
l98 a1 gadet genral perpose rifle
a lightweight and robust weapon notise the extended cocking handle
this a single shot 5.56 mm rifle
i know this because i am a british cadet sergeant major
thankyou
cadet sergeant major
scott chambers
Scott,
Thank you very much for your feedback. I don't know much about guns, rifles etc. This article is about the design/production/usability test process of the rifle. I found the image above on the google image search page and I see that it is not the right one.
Thanks again
p.s. I found the right one on the British Army website (http://www.army.mod.uk/staffords/equipment/sa80.htm). I'll use that one instead.
Birincisi, web tasarim dunyasinin icinde bulundugu durumu cok guzel aciklayan bir yazi olmus, tebrik ederim.
Ikincisi, Scott Chambers'in "genral perpose" ve "notise" gibi ingilizce incileri kendisininin ingiliz oldugundan suphe etmeme neden oldu, belirtmek isterim :)
tasarım + kullanılabilirlik. İşte bütün mesele bu... (bu sayfalarda neden hep sayfa hatası iletisi alıyorum yaa)
Buna pek inanasım gelmedi, açıkcası...
Bu makaleden ar-ge nin ne kadar önemli olduğunu ve test aşamalarından alınan sonuçların göz ardı edilmemesi gerektiğini, cephede silahına güvenemeyen bir askerin başarılı olamayacağını anlıyoruz. Bence mekanik silahlardan çok daha hızlı ve kullanımı kolay olan, etkinliği arttırılmış ışın silahlarınında zamanı gelmiştir.
sa80 hakkında körfez savaşında atımı güçlü olan mühümmatta mekenızmanın boş kovanı sıkıştırdığını okumuşyum
g3 veyahut H&K versiyonu piyade tüfekleri toza vede çamura dayanıklı tüfekler değildir nedenide mekanızmayla tüfeğin arasında sıfır boşluk vardır
internette silah üzerine yaptığım aramalarda özellikle elektiriklen çalışan silahlar P90 tarzı değişik ülkelerin tasarım yapma aşamasında olduğunu görmekteyim anladığım kadarıyle silahtaki hızlı atımı artırmak vede geri tepmeyi azaltmak gibi herkeze teşşekkür edrim kendi ülkemizin adını yenini tasarım vede buluşlarla dünyaya düyürma ümitiylen
çok ilginç ve ibret veren bir yazı. Teşekkürler
Bu yazı yorumlara kapatılmıştır.
Kitabımı satın almak ister misiniz?