Gorunmez Menu ve Tasarim
05 Nisan 2005
Ayni seyleri ust uste duymaktan artik bikkinlik geldi. Hatta duyduklarim yanlizca tasarimci cevresinden degil, tasarim ile alakasi bile olmayan (cogunlugu musteri) kisilerden geliyor. Birileri, zamaninda ortaya birseyler atti ve simdi biz bunlarin cezasini cekiyoruz. Bu inanislar gunumuz Interneti icinde yanlis inanislar ve ne yazik ki bu inanislar herkesin agzinda:
Ziyaretciler sayfani begenmezse ve memnun kalmazsa, hemen sitenden ayrilip baska bir siteye yonelirler. Diger site yanlizca bir tiklama otede.
Bunu soyleyenlere bende bir soru ile karsilik veriyorum:
Diyelim ki senin cok buyuk bir hevesle indirmek istedigin bir program var. Arastirmani yaptin ve bir sitede bu programi buldun. Modemle indirmeye basladin. Birkac saat sonra, browserinda bir hata mesaji gordun. Hata mesaji soyle diyor: “Bilinmeyen nedenlerle indirme islemi iptal edilmistir”. Peki bu durumda ne yapardin?
Sizde sorun bu soruyu kendinize. Eminim ki bu ornek benim basimdan gectigi gibi sizinde basinizdan gecmistir. Sorunun cevabi yuzde 90 oraninda ayni cevap: Bir kez daha denerdim. Ben yine onlara soruyorum: "Peki bir kez daha denedin ve birkac saat sonra programin bir kismini indirdin. Geri kalan kismi olmadan program calismiyor. Ne yapardin?"
Buyuk bir cogunluk yine ayni cevabi veriyor bu ikinci soruma: Tum programi indirene kadar birkac kez denerdim. Peki simdi sozu edilen bu site kullanilabilir degil, ziyaretcilerine kotu bir sanal deneyim yasatiyor ama butun bunlar ziyaretcilerin o sayfaya gelmesine engel olmuyor. Neden? Cunku bu site, tasarimdan, kullanilabilirlikten, cici bici logo ve linkten once neyin onemli oldugunu anliyor: Hemen hemen tum website ziyaretcilerinin bir hedefi vardir ve bu hedefi gerceklestirmek icin herseyi yapacaklardir.
Bu demek degil ki kullanilabilirlik ve tasarim onemsiz. Butun bunlar onemli fakat onemli eger o ziyaretcinin sitenize YENIDEN gelmesini ve BASKALARINI da getirmesini istiyorsaniz.
Diger bir inanis ise:
Ziyaretci her zaman nerede oldugunu bilmelidir.
Bu inanis yuzunde breadcrumb denilen ve arastirmalara gore normal bir kullanicinin hic kullanmadigi ya da cok az kullandigi bir turlu ivir zivir eklemeye basladik sitelerimize. Ziyaretciler nerede olduklarini degil, ne yapmak istediklerini onemser ve bilmek ister. Bunun en buyuk kaniti, Google gibi bir arama motorunun cok populer olmasi. Eger aradiginiz sey, lise yillarinda tanidiginiz bir arkadasinizin ismi ise ve bunu arama motorunda arattiysaniz, size verilen sonuclar icinde nerede oldugunuz cok onem tasimaz. Burada onem tasiyan buldugunuz bilgi yani arkadasinizin nerede oldugudur.
Iste baska bir inanis:
Ziyaretci kotu tasarlanmis sayfalardan nefret eder.
Kim uyduruyor bunlari. Evet, iyi tasarim, bir websitesine ve o websitesinin sahibi kurulusa cok seyler kazandirir. Bunu arastirmasini Stanford yapti ve buldugu sonuclar hepimiz icin onemli bir kaynak. Fakat simdiye kadar sirf kotu tasarlanmis ya da cok uzun bir kaydirma cubugu var diye kimsenin bir siteden ayrildigini gormedim yaptigim kullanici testlerinde. Hatta, cok kotu tasarima sahip bir sitede aradigini kolayca bulan, hedefine ulasan kullanici, kotu tasarlanmis siteyi, iyi tasarlanmis siteye tercih bile ediyor.
Eger, bir alisveris merkezine arabaniz ile gider ve kalabalik otoparkta park yeri aramaya baslarsaniz, otoparkin iyi veya kotu tasarima sahip olmasi sizin icin ne kadar onemli olur ki? Amaciniz, arabanizi park etmektir ve otoparkin iyi ya da kotu tasarima sahip olmasi sizin icin birseyi degistirmez.
Bir websitesine ki tasarim ve menu elementleri, kullaniciya gorunmez olmalidir. Gorunmezden kastim, bu elementleri saklamak degil; kullanici ile kullanici hedefi arasindaki islem sirasinda araya girmemesi. Hepimizin arabasinda bir motor var. Bu motor, arabayi kullandiginiz sirada bircok islem yapiyor. Motora hava giriyor, hava gazla karisip pistollara giriyor, atesleyici atesleyip, pistollarin yukari asagi calismasini sagliyor. Bu arada kirli hava, eksozlardan cikiyor. Bu arada arabadaki yag, pistollarin sorunsuz calismasi icin yagliyor. Butun bunlari bilmem, benim isyerinden, eve girme surecime nasil yardimci olur? Iste bu nedenle, butun bunlar, arabayi kullanan kisiye gorunmez haldedir cunku araba kullanicisinin hedefi, arabayi A noktasinda B noktasina getirmektir ve kullanici, bir sorun ile karsilasmadigi surece, motorun kapagini acmasina gerek kalmaz.
Kisaca, kullanicinin hedeflerini karsilayabilecek site yaratmak, sizin ilk amaciniz olmali. Ondan sonra, diger elementlere kafa yormaya baslayabilirsiniz. (Jason Fried'in Epicenter yazisida bunlari soyluyor zaten)
Dipnot: Eger teknolojinin transparanligi ve gorunmezligi ile ilgili ilginc birseyler okumak istiyorsaniz, kitaplar bolumde yer verdigim Donald Norman'in "The Invisible Computer" adli kitabini okumanizi tavsiye ederim
Beni twitter'de takip edebilirsiniz: @mehmet_dogan
Bu yazıda 5 nisan sakasi olmali. :)
----------
Metro'da tuvalet ararken ki levhaların tasarımı onemli degildir, cunku ben acele tuvalet arıyorum, gostersin yeter... Fakat, ben nerede oldugumu bilmezsem, o zaman tuvaletin nerede oldugunu gosteren tabela hicbir seye yaramaz..
Yani, ziyaretçi bazen nerede oldugunu bilmezse site sahibi olarak altınınıza yapmıs olursunuz. Örnekteki google'da herkes nerede oldugunu bilir, cunku ya googledadir ya da degildir.
Bu örnek daha bariz olarak, bir başka metro istasyonuna gitme durumunda geçerli, gidecegim istasyona hangi taraftan gidildigini bilmem icin benim nerede olduğumu bilmem gerekli..
----------
Diger onermelere de katılmıyorum, onlara da belki baska arkadaslar katılabilir ya da katılmayabilir.
Umut,
Ben yazi icinde tuvaleti gosteren levhalardan daha cok, tuvaletin kendisinden bahsediyorum. Eger tuvalete gitme ihtiyacin varsa ve Metro'nun tesislerinde isen, tuvalet kotu bir tasarima sahipse, bu senin tuvalete gitmeni engeller mi?
Istasyon ornegin ise benim yazi icinde yazdigim "Ziyaretciler sayfani begenmezse ve memnun kalmazsa, hemen sitenden ayrilip baska bir siteye yonelirler." genellemesine bir ornek olabilir. Eger elinde Metro bileti varsa, Istasyon ne kadar kotu de tasarima sahip olsa, sen Metro'nun kapisini bulana kadar istasyon icinde gezeceksindir.
Ben tasarim onemsiz demiyorum. Tasarim, eger iyi bir deneyime sahip olduysan, o istasyonu ya da Metro'yu yeniden kullanmani saglayacak. Fakat onemli olan su ki, iyi bir deneyimi saglamanin tek yolu, Metro'nun ya da tuvaletin, senin hedefini tamamlamana yardimci olmasi.
Peki, o zaman ben de diger bir onermeye yukleneyim..
:)
Simdi, dusunelim, bizden yasamak icin bir ulke secmemiz isteniyor, ailemizde yürüme engelli insanlar var.
* Birinci ülkenin alışveriş merkezindeki otoparklarda engelliler icin park alanları, metrolarında engelliler icin asansorler ve hatta tuvaletler var.
* İkinci ulkede de alışveriş merkezleri ve metrolar var, fena degil, sistem aksaklıkları olmasına ragmen isliyor, ama engellileri pek dusunmemisler.
----------------
Hani ülkeyi seçerdik?
Tamam, ülke seçmek gibi bir durum gerçek hayatta karşımıza çıkmayacak, fakat söz konusu olan bir web sitesi seçmek olunca, aşağıdaki gibi diyebilir miyiz?
Ziyaretciler sayfani begenmezse ve memnun kalmazsa, hemen sitenden ayrilip baska bir siteye yonelirler. Diger site yanlizca bir tiklama otede.
-----------------
Tasarım içerik tartışmasının tavuk-yumurta tartışmasından hiçbir farkı yok. Çünkü, eğer içerik olmasaydı tasarımı yapılacak bir şey de olmazdı. Tıpkı, yumurta olmasaydı tavuğun olmayacağı gibi...
Zaruret!
Googleda arama yaparken aklımızda bilgiler bir ordan bir oraya uçuşurken, bir dolu nasıllar varken gidipde bir sitenin tasarımına yahu ben bunun tasarımını beğenmedim kapatayımda başka bir tane bulurum demiyoruz.
O an aklımızdaki sorular önemli çünkü, baktımızı görebilmek ve kendimizi o sitede tatmin etmek. Mehmet bu noktada çok haklı ve anlatmaya çalıştığı bu benim anladığım kadarıyla.
Günlük yaşamtımdan örnek vermek istiyorum. Ben her gün işe giderken pendikden "pendik-şişli" çift katlı otobüslerine biniyorum ve o otobüslerde deyim yerinde ise köpek bağlasanız durmaz.Camlar kırık, her yer pas içinde , koltuklar leş gibi vs...
Fakat o an otobüsün ne kadar eski yada kirli olması yok aklınızda. İşe zamanında gitmek var ve o haliyle bunu kabullenmek zorunda kalıyorsunuz.Tabiki bende herkes gibi daha temiz ve yeni bir otobüsde gitmek isterim.Ama zaruri olan işe gitmeni eylemini bu şeklide gerçekleştirebiliyorum. Eğer bu noktada estetik anlamda değerlendirmeye kalkarsam otobüsü belkide o gün hiç işe gidemeyebilirim.
İşde web siteleride böyle, tasarım ne kadar kötü olursa olsun bilgiyi doğru şekilde verdiğine inanıyorsak onu kullanmak istiyoruz tasarımına aldırmadan.Biz zaruri olarak en temel ihtiyacımızı yani baktımızda görebileceğimiz bilgiyi arıyoruz.
Saygılarımla
bir de şöyle bir durum var ki, evet programı indirmek için bir iki kez deniyoruz, ama başka bir program ihtiyacımız olduğunda artık o siteden değil, daha önce denemediğimiz siteden çekerek ona bir şans veriyoruz..
sinemanın başlangıcına 15dk kala son sürat alışveriş merkezine dalan bir sürücü olaraksa, otopark örneğine hiç katılamıyorum. benim sinema seçimimde, bana yakın olan salonun otoparkı daha geniş, ama her zaman dolu, üstelik yeterli işaret sistemi yok ve çoğu kez nerede olduğunuzu şaşırabiliyorsunuz. oysaki 5km daha mesafe gidip, nispeten daha ufak bir otoparka sahip bir alışveriş merkezindeki boş kalan yerleri taramak daha avantajlı geliyor bana, üstelik ikinci örneğimde otopark ücretide veriyorum. ama sonuçta arabamın nerede olduğunu biliyorum. film keyfimi yaşayıp çıktıktan sonra 10 dk araba arayıp sinirimi bozmayacağımıda biliyorum..
kısacası dipnottan önceki cümlene sonuna kadar katılmakla beraber, örneklerle aynı düşünmediğimi söylemek isterim ...
Ozan, sanirim benim orneklerde gozden kacirdigim ya da bahsini etmedigim nokta, bahsettigim sitelerin cok fazla rakibinin olmadigi. Senin sinema ornegindeki rekabet ortami, o sirketin etrafina (otopark, koltuk, tasarim, ses vb.) onem vermesi gerekliligini ortaya koyuyor. Bora'nin otobus orneginde eger kirli ve kirik-dokuk otobusun yanina, son model, goze carpici ve temiz bir otobus park etse idi ve ayni ikamete gitse idi, sanirim Bora, o otobusu tercih ederdi.
Fakat eger gunluk internet yasamindaki averaj bir kullaniciyi dusunursen, rekabetin oldugu siteler yaninda rekabetin olmadigi, o sitedeki hizmetin ve bilginin baska bir yerde bulunamayacagi yani olmazsa-olmaz turlu websiteleri ziyaret ediyor. Bir universite ogrencisinin sinav sonuclarini ogrenebilecegi, siradan bir vatandasin vergisini yatirabilecegi ya da bir kanun hakkinda bilgi alabilecegi siteler belli ve bu siteleri ziyaret edenler tamamen bu siteye sadik olmak zorunda. Bu tip sitelerde tasarim belki de en onemsiz kisim haline geliyor ve onemli olan ziyaretcinin hedefini gerceklestirmesi oluyor.
Benim bu yazimdan tasarim ve kullanilabilirligi onemsemedigim cikmasin. Tabi ki bunlar bir websitesinin vazgecilmez parcalari. Fakat onemli olani bulup cikarmak, hedef tespiti yapmak, kullanici profiline uygun bir yapi olusturmak bizim isimizin bir parcasi olmali.
O konuda sonuna kadar katılıyorum, örnek olarak Yıldız Teknik üniversitesinin kayıt arabirimi oldukça içler acısı halde, ve yapılacak hiç bir şey yok bu konuda, okulda bunu iyileştirmekten vazgeçti ve sadece yeni girecek öğrencilere yeni bir sistem sunma yoluna gitti. Eskiler ise eski sistemi kullanmak zorunda.. Benim herhangi bir seçme olmadığı için, zoraki olarak eski sistemi kullanıyorum..
Ama şöyle düşünelim, ihtiyacım olan bir bilgiye ulaşmak için google'da arama yaptım, sonuçlardan ilkine tıkladım. O sayfada aradığım bilgiye ulaşmam çok büyük olasılık (sağolsun google) ve bilgiye ulaştığım an tatmin olmuş bir ziyaretçi olduğum için sitenin diğer tarafları artık beni ilgilendirmiyor..
Ama ya sadece bilginin bir parçasına ulaşabilmişsem o sayfada?
İşte o zaman breadcrumb'lara ihtiyaç duyabilirim.. Çünkü ulaşmayı istediğim bilginin sadece bir parçası elimde, muhtemelen bir üst menü seçeneğine yada ilgili bir seçeneğe gidersem geri kalan bilgiye ulaşmam olasılık dahilinde..
Breadcrumb'lar yok, bunun üstüne bir de kötü tasarlanmış bir siteyse? Menü sistemini kavrayıp, bir üst seçeneğe dönsem bile, belki de içeriği doğru planlanmadığı için bilgiye ulaşmam için bütün siteyi gezmem gerekecek...
Bu şekilde düşünürsek, belki de arama motorlarının bu kadar gelişmiş olması, bizlere eskisinden daha yoğun bir biçimde ziyaretçilerimize sitenin neresinde olduğunu söylememizi gerektiriyor.
ps: Steve Krug'un Dont Make Me Think sayfa 136'da açıkladığı gibi averaj kullanıcı'ya pek inanmıyorum bir süredir.. O mana da söylemediğinin farkındayım, sadece ek bilgi için verdim :)
bence çok sade olmuş dahaq fazla kirlilikle ilgili şeyler olabilirdi.
bir daha kine daha fazla şeyler olmasını dilerim
Ben her zaman uzun kaydırma çubukları olan sitelerden, tasarımı kötü olanlardan aradığım şey olsa bile hemen ayrılmışımdır. Bana göre iki cümleyle anlatılabilecek bir şeyi sayfa sayfa yazarak kaydırma çubuğu çıkarmak hiçte cazip değildir. Tasarımın kötü olması ziyaretçinize değer vermediğinizi gösterir. "Amaan, boş ver. Bulamazsa gider" demek ne kadar doğru. Bu gün işlerini yaptığım bir firmadan örnek vermek istiyorum. İnternetten aldığı iş sayısı her gün 2-3 olan firmanın, internet sitesini değiştirdikten (tasarıma ve kullanılabilirliğe özen gösterdikten sonra) internetten aldığı iş sayısı 20-25 arasında yükselmiştir. (Bu firma aynı işi yapan diğer firmalara göre nkarada 2. sıraya yükseldi). Müşterinin çoğu aradığını bulmak isterkende zevk almak ister gezdiği sitelerden. Sadece keyif almak için bile tekrar gelebilir. Benim görüşüm bu yönde...
Kitabımı satın almak ister misiniz?