ALTI ÜSTÜ TASARIM – Mehmet Doğan

THY 1 aliyor 1 verecek

21 Mart 2005

Bruce Maguire, Henry Vlug, Curtis Chong, Carl Augusto ve Robert Gumson. Bu adini verdigim kisileri tanimiyorsunuz. Hatta simdiye kadar isimlerini bile duymadiniz. Bu kisilerin ortak bir ozelligi var. Isimlerini saydigim bu insanlarin hepsi, engelli ve hepsi bir sekilde, sanal ortamda ayrimciliga maruz kalmislar. Bu kisilerin baska bir ortak yonu daha var. Bu kisiler, yillardir, her turlu hizmeti engelli olmayanlara sunan fakat engellilere sunmayan ayrimci zihniyetli kurum ve kuruluslara, “ARTIK YETER” diyen isimlerden birkaci. Bu isimler, Turkiye’de de mevcut. Binlerce engelli Internet kullanicisi, sitenizi ziyaret etmekte. Hergun, engelli Omer, Mehmet, Ali, Ayse, bankacilik islemi yaparken, tatile nereye gitmek istediklerine karar verirken, hukumetin cikardigi yeni bir kanun hakkinda bilgi almak isterken, cocuklarinin derslerine yardimci olmak icin Internet’de arastirma yaparken, bir cep telefonu almak isterken, hep AYRIMCI bir davranisa maruz kaliyorlar. Sirketler, hatta hukumet kurumlari onlara “SIZIN GOZUNUZ GORMUYOR, NE YAPACAKSINIZ BU INTERNET ISLERINI” diyor hem de yuzlerine bagira bagira. Fakat, bizler, sansli (!) olanlar, yani gozu gorup, eli tutabilenler, bu hizmetleri, hicbir caba harcamadan, bir fare tiklamasi ile rahatlikla ulasabiliyoruz. Siz, bu cizdigim resimdeki haksizligi gorebiliyor musunuz?

Merak etmeyin. Engelliler, hayatlarini zorluklar icinde yasamaya alismislar. Internet, yanlizca hayatlarina eklenen yeni bir zorluk. Halbuki, Internet, engelli vatandaslarimizin, hayatlarini kolaylastirabilecek bir teknoloji olarak kullanilabilir. Onlarin yasadiklari gunluk zorluklari bir nebze hafifletebilir. Bunu anlayan bircok ulke, Amerika, Kanada, Avusturalya ve Ingiltere, bircok kanunlar ve yaptirimlar ile engelli vatandaslarini koruyor. Turkiye’de bu kanunlar yok ve sirketler, halen, erisilemez websiteleri olusturmaya devam ediyor.

Bir siteyi erişilebilir yapmak yanlizca engelli musteriler icin gerekli olan birsey degil. 1475 sayili Is Kanununun 25. Maddesine gore 50 ve uzeri isci istihdam eden isverenlerin %3 oraninda ozurlu calistirma zorunlulugu bulunmaktadir. Bu hesaba gore, Dogus Holding bunyesinde yaklasik 600 engelli kisi calismakta. Maalesef, bu 600 kisi, diger 20.000 calisanin rahatlikla goruntuleyip, bilgi aldigi websitesinin keyfini suremiyor. Bu ornekleri, Sabanci ve Koc icinde vermek mumkun.

Benim bu yazida, sizlere vermek istedigim onemli bir ornek ise bircok kisinin, hatta BTHaber'in verdigi son habere gore 1 milyon kullanicinin ziyaret ettigi THY sitesinden. Turk Hava Yollari, Turkiye'de, en cok kullanilan hava tasimacilik sektorunu temsil eden bir kurulus. Bu kurulus, yanlizca Turkiye'de degil, bircok ulkede hizmet vermekte. Bu ulkelerden biri ise Ingiltere. Ingiltere, erişilebilirlik konusunu ciddiye alan bir ulke ve yururlukte olan kanunlari, websitelerinin erisilir olmasini zorunlu kiliyor. Bircogunuz Amerika'da bulunan Southwest Havayollarininin basina gelenleri duydunuz sanirim. Bu sirket, gorme engellilerin, websitesinden bilet alabilmelerine engel oldugu gerekcesi ile Amerika'da, tazminat davasina konu oldu. Bu orneklerin sayisi, yururlukte olan kanunlar ile artmakta. Yani THY bugun 1 milyon hit alirken, onumuzde ki yillarda 1 milyon euro hit'i tazminat olarak geri vermek zorunda kalabilir. Soylediklerimi daha iyi anlayabilmeniz icin asagidaki resimlere bir goz atmanizi tavsiye ederim.

Solda, sizlerin ve benim, hicbir caba sarfetmeden ziyaret edip gordugu THY sitesinin resmini gormektesiniz. Sagda ise ise engelli bir kullanicinin, JAWS, Lynx ya da UNB's Luci gibi cesitli engelli browserlari ile gordukleri (ya da gormedikleri) sitenin resmini gormektesiniz.

Web icinde gelisen son teknolojiler yardimiyla, yukarida gorunen (esasinda gorunmeyen) websitelerinin, ziyaretciler karsisinda olmasi icin herhangi bir neden ve mazereti yok. Artik, web uzerine ayrimciliga son vermenin zamani geldi. 21. yuzyilda, artik bilginin heryere ve herkese ulasmasi gerekiyor. Gelin, bu konuda bilincli davranip, kimseyi dislamayalim. Ozellikle, THY gibi, bircok kisinin kullandigi hizmetlerde.

Dipnot: Bu yaziyi yazmadan once, yazinin icerigi ile ilgili bir emaili, THY'in websitesinde yayinladigi iki degisik email adresine gonderdim fakat yazdigim iki emailde, bana hata mesaji ile geri dondu