ALTI ÜSTÜ TASARIM – Mehmet Doğan

Arac Kutusu - Alet: Senaryo

08 Mart 2005

Kullanıcı Senaryoları bir tasarımcının araç kutusunda bulundurması gereken en önemli aletlerden biridir. Benim en çok zevk aldığım metodlardan biri olan kullanıcı senaryoları (persona), bir tasarım aşamasında tasarımcıya hangi web fonksiyonlarının önemli olduğunu gösterirken, müşteri şirkete, kullanıcı grublarını açıklamamıza yardımcı olur. Bununla da kalmayıp, tasarım aşamasında vermemiz gereken menü, etkileşim hatta görsel tasarım kararlarını da direk olarak etkiler.

Önceki yazımdaki "görüşme" metodunun sonuçlarına dayanarak, gerçek kullanıcıların size verdiği bilgilerden oluşan 1-2 sayfalık kullanıcı senaryoları içinde, onların davranışları, hedefleri, yetenekleri ve tavırları yer alır. Kullanıcı senaryoları, size, tasarım süreci içinde yardımcı olacak bilgilerin ulaşmasına, kullanıcı-odaklı bir website yaratmanıza, bir kullanıcının hayata dönmesi ile o kişiyi kullanıcı olmaktan çıkarıp, gerçek bir insan olmasını sağlayarak kullanıcınızı anlamanıza yardımcı olur.

Portal siteleri, içinde barındırdıkları birçok mikro site ile kullanıcıyı doğru siteye yöneltir. Kişiselleştirilmiş siteler (my.yahoo, amazon vb.) ise kullanıcıyı doğru bilgiye yöneltir. Kullanıcı senaryosu (persona) ile tasarımı yapılmış siteler ise kullanıcıya doğru sitede doğru bilgiyi bulduğu inancını verir.

Size iki tane kullanıcı senaryosu örneği vermek istiyorum:

1- Sibel. Yazarlık yapıyor. Bilgisayar bilgisi çok yok. Yeni bilgisayar almış. Online banka işlemleri yapmayı düşünüyor.

2- Sibel için iyi bir gün, Bodrum'da ki yazlığında oturup, üzerinde çalıştığı kitaba birkaç sayfa daha eklemekten ibarettir. Sibel, kelimeler ile iyi oynayabilen, 48 yaşında. Sibel evli ve üniversiteye giden bir kızı vardır. Sibel, ailenin tüm finansman sorumluluğunu sırtında taşımaktadır. Halen eski dönem kağıt-kalem ile aylık bütçeyi tutmakta fakat kitap yazma süreci içinde yeni tanıştığı bilgisayarı ile online bankacılığa girmeyi planlamaktadır. Sibel’in tek yakındığı nokta, her gün yeni bir teknolojinin kapıyı çalması ve bunları hatırlayacak ya da ayak uyduracak zamanının olmaması.

Yukarıdaki iki örnekten hangisi gerçekten Sibel'i aklınızda canlandırmanıza yardımcı oldu? Hangisi size tasarım ve karar aşamasında daha fazla bilgi verir?

Kullanıcı senaryolarında önemli olan birkaç noktadan bahsettikten sonra bunları nasıl kullanabileceğinizden bahsedeceğim.

• Senaryolar gerçek kişiliği ve gerçek bilgileri yansıtmalı
• Senaryolar görüşme sonuçlarından çıkartılmalıdır
• Asıl amacın tasarım olduğunu unutmayın. Biyografi yazmıyorsunuz.
• Mutlaka resim koyun.
• Kişisel bilgileri koymayı unutmayın.
• Sitenizdeki olası her fonksiyon tanımlayacak bir senaryo bulundurmaya çalışın
• 3-6 arasında senaryo yazın. 6'dan fazlası gereksiz olacaktir. (Microsoft bile 6'dan fazla senaryo bulundurmuyor. Daha önce 7 senaryosu varken, şimdi devam etmeyen bir pazarlama stratejisine hitap eden 7. senaryoyu kaldırıp attılar. Macromedia son website tasariminda 3 senaryo kullandı.)

Bunları nasıl kullanacağız?

Diyelim ki bir finansman şirketinin web projesi için veriler toplamaktasınız. 6 kişi ile görüşme yaptınız ve aldığınız ana sonuçlar aşağıdaki gibi:

1. Ali / Yeni mezun / erkek / 22 yaşında / programcı
   Bankada parası az / finansman yeteneği az / online bankacılığı fazla kullanmıyor
2. Ayşe / Kısa bir zaman önce boşanmış / bayan / 26 yaşında / avukat
   Bankada parası orta seviyede / finansman yeteneği orta seviyede / online bankacılığı fazla kullanmıyor
3. Ercan / Yüksek gelir / erkek / 53 yaşında / Genel Müdür Yardımcısı
   Bankada parası çok / finansman yeteneği çok iyi / online bankacılığını devamlı kullanıyor
4. Mehmet / Yeni mezun / erkek / 23 yaşında / Kütüphane Görevlisi
   Bankada parası orta seviyede / finansman yeteneği az / online bankacılığı kullanıyor
5. Selma / Yeni emekli / bayan – 55 yaşında / Danışman
   Bankada parası orta seviyede / finansman yeteneği iyi / online bankacılığını devamlı kullanıyor
6. Nur / Yüksek gelir / bayan / 46 yaşında / Pazarlama Müdürü
   Bankada parası çok fazla / finansman yeteneği çok iyi / online bankacılığını devamlı kullanıyor

İşte bu verilerden ve görüşme sonucu elinizdeki notlardan oluşturacağınız senaryo şu şekilde:

1. Senaryo (yukarıdaki Sibel örneğinde verdiğim detaya girmeden ve 1, 2, 4 görüşmelerine dayanarak):

Sabri Keskin. 26 yaşında. Yeni avukat.
Borçları yüksek, parasını yönetmekte çok rahat değil, online bankacılığı devamlı olarak kullanmıyor.

2. Senaryo (detaya girmeden ve 3, 5, 6 görüşmelerine dayanarak):

Aysel Kara, 50 yaşında. Üst düzey yönetici.
Varlığı yüksek, borçları az, parasının yönetmekte kendine güvenli, borsada yatırım yapıyor ve online bankacılığı devamlı kullanıyor.

1. senaryodan çıkarılması gereken sonuçlar şunlar olmalı:

1. Kullanıcının para yönetiminde kendine güvenini kazandırmak
2. Borçlarını ödemesine yardımcı olmak
3. Para yönetimini kolaylaştirip, online olarak harcadığı zamanı azaltmak

2. senaryo için çıkarılması gereken sonuçlar işe:

1. Daha fazla varlık kazanmasını sağlamak
2. Emekliliğine yardımcı olacak bilgiler vermek
3. Rahat bir şekilde online bankacılık yapmasını sağlamak

İşte bütün bunlardan sonra, proje içinde gerçekleştirmek istenen fonksiyonlardan oluşan bir matrix oluşturmak daha kolay olacaktir:

ISTENILEN FONKSIYONLAR	Sabri	Aysel	Fonksiyon onemi
	Puan	Puan	Agirlik
Unutulmus sifreyi email ile gondermek fonksiyonu	2	2	2
Birden fazla hesabi ayni zamanda gosterme fonksiyonu	1	2	1.5
Birden fazla hesaptaki varliklari es zamanli tek ekranda yonetme fonksiyonu	-1	2	0.5
-2 = Fonksiyon bu kullanici icin anlamsiz. -1 = Fonksiyon bu kullanici icin gereksiz. 1 = Fonksiyon bu kullanici icin degerli. 2 = Fonksiyon bu kullanici icin cok degerli.

TASARIMDA MEDDAHÇILIK

Gördüğünüz gibi, bir proje içinde, kullanıcı senaryoları, bizim hangi kullanıcı grubuna hangi şekilde hitap etmemizi gösterirken, proje içinde yapmayı planladığımız fonksiyonlardan hangisinin öncelik tanıması gerektiği bilgisinide veriyor. Senaryolar sayesinde, kullanıcı-odaklı websiteleri yapabilmeyi başaran şirketler, hem ROI (yatırımın geri dönüşü) arttırken, hem de kullanıcılar için iyi bir "sanal deneyim" yaratabiliyor.

Kullanıcı senaryolarından daha birçok sonuçlar çıkarılabilir. Bir B2B şirketi, yarattığı senaryolar sonuçu, proje planı içinde olmayan "önceden aldıklarımı yeniden sipariş et" gibi bir fonksiyon sayesinde satışlarını yüzde 30 oranında arttırırken, büyük bir bilişim teknolojisi şirketi, yine senaryolar sayesinde, Intraneti üzerinde yarattığı "sanal sohbet" fonksiyonu sayesinde, iş ortamında ki verimliliği arttırdı.

Türklerin geleneksel sanatlarından biri olan "meddahçilik" kültürünü tasarım sürecinin içine sokmak, hem tasarım şirketi, hem müşteri şirket hem de kullanıcılar için çok büyük yararlar sağlayacaktir. Deneyin. Sizde seveceksiniz.

Bu konuyla ilgili yazılar

• Senaryo Kullanimi ile Sitenizin Basarisini Artirmak
• Example Personas
• Making Personas More Powerful
• Perfecting Your Personas
• User Personas