ALTI ÜSTÜ TASARIM – Mehmet Doğan

Birseyler Tasarlamak 3

22 Şubat 2005

Tasarim, bizim anladigimiz (sirket jargonlari) ama kullanicinin anlamadigi terimler barikati ile karsi karsiya.

Tasarim, yapidaki anlam farkliliklari yuzunden kullanilabilirlik barikati ile karsi karsiya.

Tasarim, erişilebilirlik barikatlari ile karsi karsiya.

Tasarim, herseyi bilen ve istedigi istedik olan patronlarin, sirket duzenini tasarima aktarma inadi ve sirket burokrasisi ile karsi karsiya.

Tasarim, ileri ki bir tarihde, teknolojik ya da stratejik nedenler ile genisletilme istegi barikati ile karsi karsiya.

Tasarim, daha bircok barikat ile karsi karsiya. Tasarim, bolumler arasi anlasmazlik barikati ile karsi karsiya (ozellikle pazarlama bolumune karsi urunu ureten bolum; programcilara karsi tasarimcilar); tasarim, zaman-para-yaraticilik barikati ile karsi karsiya; tasarim, hedefi olmayan sirketlerin amacsiz bir sekilde tasarimcidan websitesi istemesi barikati ile karsi karsiya; tasarim teknolojik degisimler ile karsi karsiya. Bu listeyi daha da uzatabiliriz ama sanirim siz ne demek istedigimi anladiniz.

PEKI HICBIR COZUM YOK MU?

Tabi ki var ama oncellikle cok onemli birkac noktayi hem bizim hem de musteri/ceo/sirket yoneticilerinin cok iyi anlamasi gerekiyor. Eger bir website sahip olmanin gercekci bir amaci ve hedefi yok ise, bir websitesine de gerek yok demektir. Bir baska onemli nokta ise, plansiz uygulamaya gecilmis bir proje, zamanla, sirkete para kazandirmak yerine para kaybettirecegi gercegidir. Bunu eger bir grafik ile aciklamak gerekirse:

Yukarida da goruldugu gibi, plan asamasinda fikir degistirmek, sirkete cok buyuk bir butceye mal olmaz iken, site hayata gecirildikten sonra yapilacak bir degisiklik, sirket icin buyuk para kaybi anlamina gelmektedir. Iste bu nedenle, bir projeye baslamadan once stratejik planlamanin cok iyi bir sekilde hem kagit hem de beynimizin icinde canlanmasi gerekiyor.

Bir sirket icin website sahibi olma hedefi bircok degisik amaclari icerebilir. Ornegin, bir sirket, 3 ayda 300 bin dolarlik A urunu satmak isteyebilirken diger bir sirket 1 yil sonunda musteri hizmetlerine gelen telefon sayisini yuzde 15 oraninda azaltma hedefini tasiyabilir.

Hedef belirlenirken onemli olan GERCEKCI ANA HEDEF, ZAMAN VE OLCULEBILIR RAKAM gibi kavramlarin stratejik plan icinde yer almasidir. Bu bir website sahip olmanin sirket hedefleri yonu.

Tasarimci ise ayni kelimeleri baska turlu kullanmak ve/veya anlamak zorundadir. Telefon ornegine yeniden bakarsak, sirket hedefi olan "1 yil sonunda musteri hizmetlerine gelen telefon sayisini yuzde 15 oraninda azaltma" hedefi, tasarimcinin kulagina su sekilde ulasmalidir:

Eger sitenizin YARDIM ve SITE ICI ARAMA sayfalarini KULLANILABILIR hale getirirsek, kullanicilar aradiklarini bulacak ve musteri hizmetlerine telefon acmayacaktir. Eger bir YUZDE ONBES oraninda bir kullaniciya iyi bir SANAL DENEYIM yasatabilirsek, sirket hedeflerine ulasabilir.

Sirket icin, stratejik plan icinde "gercekci ana hedef, zaman ve olculebilir rakam" on planda iken, tasarimci icin "SORUN, COZUM YOLU ve HEDEF RAKAM" on plana cikar.

Gordugunuz gibi tasarimcinin ve sirketin website sahip olma hedefleri ayni olsa bile, uygulanmasi gereken metodlarda farklilik olusabilir. Iste bu asamada, "bilgi mimarlari" ve "kullanilabilirlik uzmanlari" goruntu icine dahil oluyor. Eger hedef belirlenmis ve elinizde stratejik bir plan var ise diger asamalara gecebilirsiniz demektir.

Planlama ve hedef tesbitinden sonra, basarili bir websitesine ulasmak icin uygulanabilecek iki metod var. Bunlardan biri "ASAGIDAN YUKARI" digeri ise "YUKARIDAN ASAGI" metodlari.

ASAGIDAN YUKARI metodu yeni tasarim icin uygulanacak bir method iken YUKARIDAN ASAGI metodu ise hali hazirda bulunan bir websitesinin yeniden tasarimi icin uygulanacak bir metod.

ASAGIDAN YUKARI, metodu icinde yapilacaklar:

1. Kullanici tanimlanmasi (roportaj, arastirma, yoklama gibi yontemler ile bilgi alimi)
2. Elimizde ki veriler ile gecici "fikir modeli" olusturup, bu modeli degisik kullanicilarin hedeflerine ulasabilecegi sekilde organizesi ve siniflandirilmasi.
3. Gecici "fikir modeli"nin sirket hedef ve tasarim metodlarina karsi sinanip, modelin son seklini almasi.
4. Tasarim sureci ve sonrasi, kullanici testleri, roportaj, arastirma ve yoklama

YUKARIDAN ASAGI metodu icinde yapilacaklar ise:

1. Site icinde yer alan tum veri ve sayfalarin envanterini cikarmak
2. Site istatistik verileri ve daha once yapilmis olan kullanici testlerinin sonuclarindan yararlanarak "veri modeli" olusturmak.
3. Siniflandirma ve organizasyon
4. Tasarim sureci ve sonrasi, kullanici testleri, roportaj, arastirma ve yoklama

Sirket hedefleri, tasarim metodlari (CSS, XHTML) ve site modelinin tespiti, kullanilabilirlik ve erişilebilirlik kurallarinin tasarim surecine koyulmasindan sonra yapilacak tek sey, arkaniza yaslanip, o daha once bir yana koydugunuz kahveyi yudumlamak.