Altini Ustunu Aramak
09 Şubat 2005
Diyelim ki tasinabilir MP3-calar almak istiyorsunuz. Market arastirmanizi yaptiniz ve cok populer olan bir markada karar kildiniz. Bu urunu satan bir magazaya girdiniz ve sizi satis elemani karsiladi ve ona "Apple iBoat" almak istediginizi soylediniz. Size yuzde 100 garanti veririm ki satis elemani size "Apple iPod demek istediniz sanirim" diyecek, istediginiz urunun bulundugu raflara sizi goturecektir. Eger "Bizde o dediginden yok" diyen geleneksel magaza var ise, sanirim cok uzun sure piyasada faaliyet gostermeyecektir. Peki, bu zihniyet, eTicaret sitelerinde niye yok?
Gelin HP bilgisayarlari ornek alalim. HP’nin acilimi Hewlett Packard’dir. Yanlis yazmaya da gerek yok. Siz bir bilgisayar almak icin eTicaret sitesine yoneldiniz ve yuzde 70 gibi bir oranin yaptigi gibi, linklere tiklamak yerine "Arama Motorunu" kullandiniz. Nasil bir sonuc beklersiniz? Asagida ki gibi mi?
Yoksa asagida ki gibi mi?
IDG Study arastirmalari gosteriyor ki eTicaret musterilerinin yuzde 70’i, aradiklari urunu bulamadiklarindan sikayet ediyor. Acaba yuzde 70’i memnun etmeyen bir sirketin basarisindan soz edilebilir mi? Neden geleneksel satis zihniyeti, eTicaret’den uzak?
Turkiye’de yasiyoruz. Herkes Ingilizce bilmiyor. Peki eger bir kelimeyi okundugu gibi yazarsak ne gibi sonuclar cikiyor gelin bakalim. Ornegin siz Nokia marka bir cep telefonu almak istiyorsunuz. Bir sanal alisveris merkezine gidip, arama motoruna "Nokya" yaziyorsunuz. Nasil bir sonuc beklersiniz? Asagida ki gibi mi?
Yoksa asagida ki gibi mi?
Arama motoru, bir eTicaret sitesinin en onemli fonksiyonlarindan biri. Macy.com, arama motorunu gelistirmek icin harcadiklari parayi, kullanicilarin arama motoru sonuclarindan yola cikarak satin alma oraninin yuzde 53 artmasi ile cok kisa zamanda geri kazandi (Macy’s doubles Conversion Rate - InternetWeek - November 2001). IBM, 300.000 dolarlik arama motoru ARGE calismasi ile, sitesini kullanan musterilerinde yuzde 67’lik memnuniyet yaratti. Ayrica IBM’in yaptigi arastirmaya gore, kullanilabilirlik adina harcanan her dolar, 10-100 dolar arasinda bir rakam ile geri donuyor.
Sirketlerin cevaplamasi gereken bircok soru var. Bu 37signals sirketinin, arama motoru arastirma ve gelistirme surecinde sorduklari sorular:
- Arama motorunun urettigi sonuclar gercekci ve aranan kelime ile iliskili mi?
- Eger bir kelime yanlis yazilir ise, arama motoru iliskili sonuclar veriyor mu? Turkce karakter kullanmak zorunlu mu?
- Arama sonuclari degisik siniflara (fiyat, urun sinifi vb.) gore siralanabiliyor mu?
- Bir kelimenin birden fazla soylem sekli var ise, arama motoru bunlari anliyor mu?
- Eger, arama motoru bir sonuc ile geri donmuyorsa, kullaniciya yardim edecek tavsiyeler veriliyor mu? Musteri baska bir yone cevriliyor mu?
- Arama motoru upsell ve cross-sell methodlarini kullaniyor mu?
Eger yukarida ki sorulara cevabiniz "Bilmiyorum" ya da "Hayir" ise, o zaman yapacaginiz bircok is var demektir.
Bu yazıya ait 10 yorum var.
Bu yazı yorumlara kapatılmıştır.bide , bana mı öyle geliyor bilmiorum , genelde pahalı ve kaliteli olanları öncelikli gösteriyor. 100$lık bi mp3 player için , 10 sayfa gezmek zorunda kalıyorum.
sadece satma amaçlı düşünüldüğü içim , müşteri memnuniyeti sitelerde pek sağlanmıyor ki , bazıları 3 gün içinde yollanması gereken kargoları 1 haftada yolluyor..
ben genelde bu arama olayının algoritmasına takılıyorum, bu metni okuduğumdan beri kafa patlatıyorum.
Soru : "nokya" kelimesi ile yapılan aramada "nokia" kelimesini nasıl buldururuz
Alternatif 1 : elemanın biri oturur ilgili kelime ile alakalı hertürlü arama alternatiflerini bir field a yazar, bizde buna göre arama yaptırırız, ilk kelime girme işlemi yavaş, arama işlemi hızlı olur. Soru bu alternatif kullanılarak cevaplanmış olsaydı, arama sonucu, kelime girişi yapan elemanın nokia kelimesinin okunuşunu yazmayı akıl edip etmemesine bağlı olacaktı.
Alternatif 2 : arama yapılan kelimeyi parçalar aramayı harf bazında yapar ve belirli bir yüzdenin üstünde çıkan sonuçları sayfaya yansıtırız (tam netleştiremedim kafamda), tahminim arama işlemi yavaş olur, kayıt sayısı fazla yada aranılacak veri bloğu büyük olursa belirli bir kayıttan sonra problem çıkartabilir ama sonuçlar daha gerçekçi olur gibi geliyor. Soru bu alternatif kullanılarak cevaplanmış olsaydı arama sonucunda "nokya" kelimesi %80 ortalaması ile sayfaya çıkacaktı.
Başka nasıl bir alternatif düşünülebilir?
(Hocam burada algoritma konuşabilir miyiz?)
Bircok akilli arama motoru yanlis yazilan kelimeleri anlayabiliyor. Ornegin benim calistigim kurumda biz Verity Arama Motoru kullaniyoruz ve yanlis yazilan kelimelerin bircogu sonuc ile geri donuyor. Google'da ki "Did you mean:" mantigida ayni sekilde calisiyor. Bir baska ornek ise Macys.com websitesi. Macys.com'a gidip Calvin Kelin diye bir arama yaparsaniz, Calvin Klein urunu sonuclari ile karsilasiyorsunuz.
Verity'de ki mantik, arama motorunun kendini egitmesi. Arama yapilan her kelime, sonuc sayisina gore bellekte tutuluyor. Ayrica arama yapilan ve sonuc alinmayan kelimelerde bellekte tutuluyor. Daha sonra bu kelimeler karsilastirilip, kullaniciya sunuluyor. Eger "Calvin Kelin" yazan bir kisi, "Calvin Klein" sonuclarina tikliyor ise "Muhtesem Es" diye yine bellekte tutuluyor.
Ayrica bircok arama motorunun arka-yuzunde, "Muhtesem Es" lerin icine bilgi ekleme imkani da var. Ben Nokya diye aratip sonuc alamiyorsam yani "Muhtesem Es" yok ise, bu bilgiyi ara-yuzden girebiliyorum.
O zaman ilk "Calvin Kelin" yazan kişiye herhangi bir sonuç dönmüyor, ancak daha önceden arama yapılan ve sonuç alınan kelimeler kullanıcıya sunuluyor ve seçmesi isteniyor, bu şekilde bir arama ilişkilendirmesi yapılıyor, aynı ilişkilendirme manuel de yapılabiliyor, yarıotomatik bir öğrenme söz konusu yani? doğru mu anlamışım?
"O zaman ilk "Calvin Kelin" yazan kişiye herhangi bir sonuç dönmüyor"
Nokia'nin Nokya arama sonuclarindan cikmasi icin bir ogrenme sureci gerekiyor eger sistem otomatik ise. Ilk arayan kisinin sonuclari nasil cikar sorusu gercekten ilginc. Hmm. Tam olarak bilmiyorum cevabini. :)
Selamlar,
Arama motorlarına bu kadar önem vermenizi anlıyorum ama çıtayı yüksek tutmanızı anlayamıyorum. Firmalar web sitelerine yeni yeni yatırım yapmaya başlamışken bu yazıdaki gibi bir kaç yüz bin dolarlık yatırım maliyetlerini belirtmek yanlış olur diye düşünüyorum.
Bence olması gereken dediğiniz kadar kompleks olmasada 2-3 kelimeyi bir arada aramaya çalışan, olmadı Türkçe karaktersiz arayan mini arama motorları (scriptleri) dır.
Firma büyür ayda bir kaç trilyon ciro yaparsa (nasıl yaptığını bilmiyorum ama o kötü, kullanışsız sitesi ve aramama özelliği ile ün salmış hepsiburada.com) bunlara yatırım yapması gerekir. Fakat küçük ölçekliler için bu yazı biraz kaf dağının ötesini gösteriyor gibi.
Hepsiburada.com demişken, Türkiyede nasıl gittiğini söyleyeyim bu işin (bildiğiniz gibi). Firmaya yeni bir yazılımcı daha alınır, (diğerlerinin yaptığı gibi) hadi şu şu, bu ve şurdaki işleri hallet denir. Zaten sıkışık olan programcı(lar) yogun tempo arasında arama gibi şeylere vakit ayıramazlar. Firma tarafında da buna önem verilmediği için (yazınızda bahsettiğiniz gibi) ortaya garip gurup arama sonuçları çıkar. Alakasız sonuçlar alakasız ürünler. Hatta olan ürünü bulamama gibi bir gariplikde olabiliyor.
Eğer bütçe kısık ama sonuç isteniyorsa nokya-nokia problemi için hızlı bir çözüm : ürün girişleri yapılırken arama kelimeleri belirtilir. nokia, nokya, mokia vs. Ve bunlar içerisinde index üzerinden temiz arama sonuçları getirilir.
Sevgilerle
Atakan, cozumlerin guzel. Ben zaten kimseye dunyanin parasini harcayin, gidin Google Box ya da Verity alin demiyorum. Demek istedigim, diger kisimlara harcadiginiz cabayi, arama gibi gercekten yuksek profile sahip olan sayfalarada harcayin diyorum. Yukaridaki nokya ornegi icinde, bu sirketin tuketici kaybetme ihtimali ya da sayisi, inanki harcayabilecekleri paraya esit durumda.
Hepsiburada.com'a gelince, sirket sahibi holding, Forbes dergisinin "Dunya Milyarderleri" sayisinda ismi gecmis bir sirket. Sanirim, daha iyi bir arama motorunu kolaylikla alabilirler.
Bu şekil ürünlerde de "etiket" sistemi uygulanabilir pekala. Ama bir de telefon modelleri var mesela "Nokia 1100" yerine "Nokia 1101" de yazılabilir. Her modelin, markanın veya herhangi bir özelliğin değişik kombinasyonlarını girmek yerine benzerlik oranı ile arama yapmak daha mantıklı olur kanımca. "Nokya" - "Nokia" arasındaki fark ile "ericsson" - "erikson" arasındaki fark da eşit değil mesela. Kullanıcılardan toplanan veriler ile de iyileştirmelere gidilebilir. Yani kullanıcı "noqia 110a" da girse ona "Nokia 1100" gösterilmelidir. Kullanıcıya sonuç göstermek zorundayız, en azından göstermemek için bir sebebimiz yok. Hani derler ya elimizden gelen budur diye onun gibi. Üzerinde çok fazla düşünmedim ama pek de zorlu algoritmalar olacağını zannetmiyorum.
Bir de şunu ekleyeyim; Firma isimlerinin, markaların ve ürün modellerinin halk dilinde jenerikleşmiş isimleri vardır. Mesela bir ürünümüz olsun ve bunun marka ve modeli : "x buzdolabı 6600 MT" gibi (saçma örnek oldu ama). Biliyorsunuz ülkemizde çok kullanılan "Nokia 6600" veya "Nokia N93" cep telefonları gibi. Kullanıcının arama satırına, arkadaşlarına telaffuz ettiği gibi sadece "6600" yazması durumunda hangi ürün önce gösterilecek veya "Nokia 6600" telefon aksesuarları mı gösterilsin yoksa x marka buzdolabının diğer modelleri mi ? Yazım hataları, Türkçe karakter problemleri aşıldıktan sonra da bu şekilde bir sorun çıkıyor. Zaten tüm arama motorlarının genel sorunu bu. "Anlamsal arama" yani kullanıcının ne aradığını bilememek. Örnekteki gibi bir arama senaryosunda kullanıcıya bu yol ayrımını yansıtabilmeliyiz. Öncelikle aramasını iyileştirebilmesi için Telefon mu yoksa buzdolabı mı aradığını öğrenmeli ve yolumuza devam etmeliyiz.
hakia hakkında bilginiz varmı? neden böyle birşşey sordum?
anlamsal arama denilince aklıma geldi. şöyle bir hayalim var bilmiyorum burası yeri midir? lakin bahsetmek isterim ; chat bot lar (encarta gibi veya alice gibi) bir birleriyle konuşuyorlarmı bilmiyorum ama encarta gibiler bir birleriyle konuşsa (Türkiyede de sanırım D.U.Y.G.U. var) ve kendi öğrenme sonuçlarıyla bir diğerininki arasında var olan öğrenme yapılarını kullansa vesaire.. gibi. netice itibariyle yapay zeka hakkında birşeyler paylaşmak isteyen olursa burada okumak isterim çünkü google ve diğerlerinin arama teknolojileri ile ilgili olduğunu düşünüyorum
Bu yazı yorumlara kapatılmıştır.
Kitabımı satın almak ister misiniz?