ALTI ÜSTÜ TASARIM – Mehmet Doğan

Zaanatkar misin? Sanatkar mi?

27 Ocak 2005

Zoque'da yaklasik 6 ay once Brad Bone'un kendi kendine sordugu soruyu, ben forumdaki okuyuculara sordum: "Tasarim nedir?".

Bitmis bir urunu tasarim diye adlandirmak kolay ama yanlis bir aliskanliktir. Tasarim, bir urunu nasil yaptigin degil, bu urunun neler yaptigidir.
Bruce Archer, The Guardian

Tasarim, zaanat, bilim, masalcilik, propaganda ve filozofinin karisimidir.
Erik Adigard

Iyi tasarim ciddi bir istir.
A.G. Lafley, CEO, Procter & Gamble

Tasarim yanlizca birseyin nasil gorundugu degil, nasil isledigidir.
Steve Jobs, CEO, Apple

Bizim sektorun disinda bulunanlar, biz tasarimcilarin yanlizca ic dekorasyon yaptigini saniyor halbuki iyi tasarim sorun cozmektir.
Jeffery Veen, Adaptive Path

Gorsel tasarimdaki sorunlar, bir kullaniciyi oyle cabuk geri cevirir ki, sizin o cok akilci sandiginiz menu ve etkilesim yaratan tasariminizi gormek icin bir saniye bile harcamaz.
Jesse James Garrett, Adaptive Path

Bu soru yeniden aklima takildi son gunlerde ziyaret ettigim birkac site nedeni ile. Web tasarimi gercekten yanlizca bir seyleri guzel yapmak mi? Ya da biz mi bu hale getirdik Turkiye'de? Web Tasarimcisi yanlizca bir siteyi guzellestiren is kolunun calisanlari midir? Nerde, hangi asamada kaybettik kendimizi? Acaba butun bunlarin, web tasarimcilarinin universitelerin "guzel sanatlar" bolumu ile birebir iliskilendirilmesine mi bagli? Eger oyleyse, daha gidecegimiz cok yol var cunku eger Turkiye'de bu isle ugrasanlar veya bu iste ugrasanlara is verenler, bir web tasarimcisinin sanat ile ugrastigini, HTML kodu ile sanat eseri cikardigini dusunuyorsa, biz bu isi yanlis yapiyoruz demektir.

Web tasarimicinin ya da bir bankanin, e-ticaret websitesinin en son amaci belki de sanat olmalidir. Goze hos gelen hersey sanat degildir ki zaten ve birseyi goze hos getiren her kisiye de sanatci adi verilmez. Web sanatla iliskili degildir. Web bir guzel sanatlarin bir kolu degildir. Web, kendi basina bir meslek koludur. Icinde bircok meslegi barindiran bir ana meslek kolu. Web, icinde muhendisligi, kutuphaneciligi, pazarlamaciligi, isletmeciligi, insan psikolojisini ve grafik artistleri barindiran bir meslek kolu ama maalesef biz, su donemde grafik artist bolumune odaklanmis durumdayiz. Turkiye'de o eski trend halen devam etmekte, web atolyeleri, sanat directorleri, guzel sanat mezunlarini, bu isi bilip bilmedigine bakmadan, yanlizca portfolio degerlendirerek ise aliyor. Iste sonuc asagidaki resimlerde goruluyor. Turkiye'nin en zengin iki kurulusunun sanat eserleri ama her ikisinde cok basit fonksiyonlari yerine getirmekten aciz.

 

Ekran goruntuleri, resim ve cssler kapatilarak alinmistir.

Bu iki sirketin ekran goruntulerini kullanmamim nedeni ise, bu sirketleri maddi guclerinin cok iyi olmasi nedeniyle, Turkiye'deki en basarili web atolyesine bu isi yaptirdiklari inancim. Eger en iyi web atolyesi bu isi boyle yapiyorsa, durum gercekten pek ic acici degil. Son 5 yil icinde buyuk karliliga sahip olan start-up sirketlerin hemen hemen tumu web tabanli sirketler. Is dunyasi dergileri, gelecegin en onemli sektorleri arasinda hep teknolojiyi ilk 10 arasinda gosterirken, Turkiye'de ki sirketlerin bunyesinde bir "Web Takimi" bile yok. Birakin Turkiye'deki Internet'i Nuri Bey'in anlayamayacagi sekle sokmayi ve 15 milyar dolari bankasinda bulunduran Google gibi bu isin ABCsine donun. Google, bu 15 milyar dolari, beyaz bir sayfadaki "Google'da Ara" ve "Kendimi Sansli Hissediyorum" dugmeleri ile yapti.

Sanat cogu zaman gorecelidir. Sanat fonksiyon kaygilarindan uzaktir. Sanat metaforlar kullanabilir. Islevsel, kullanabilir ve herkese erişilebilir olmasi gerekmez.

Peki web boyle mi? Yukarida saydigim tum unsurlarin tamamen zit karsiliklari web icinde vazgecilmez ogelerdir.

• Web goreceli olursa, kullanicilarin bazilari memnun kalir ki bu Tim Berners-Lee'nin Web vizyonunun ilk 3 ogesinden birini yikiyor.
• Web, fonksiyon kaygilari icerir. Eger bir websitesinin bir fonksiyonu yoksa, o websitesi bir “kartvizit site” otesine gecemez ki bandwith kirletip, DNS harcamanin baska yollarini bulmak bu “kartvizit site” sahibi sirket icin daha iyi olacaktir.
• Web, metaforlardan uzak olmalidir. Kullanicini aklini karistirmak, kullanicinin sizin dusunduklerinizi anlamasini beklemek, bir websitesi icinde yapilabilecek en buyuk hatalardan biridir bence.
• Web, islevsel, kullanabilir ve herkese ve her cihaza erişilebilir olmalidir.

Web tasarimci, bulunan kurallari, elinde bulunan kullanilabilir teknoloji ile yogurup, icine yaraticilik, orjinallik kattiktan sonra islevsellige ulasan kisidir bence. Yani Photoshop'daki Brush aracindan once, HTML 2.0 bu yana kurallar icinde yer alan ve bir websitesini islevsel yapan ALT elementini resimler icin kullanabilen kisidir. Eger bunu Photoshop'in Brush'i, Pen'i ve Efektleri ile orjinal hale getirebiliyorsa, iste o zaman isini iyi yapmis bir Web Tasarimcisi olur. Ama eger, sanatsal ve gorsel kaygilar ile H2 elementini, bir satir yaziyi diger satira oranla daha buyuk gostermek icin kullaniyorsa; blockquote bir paragrafi girintili yapmak icin kullaniyorsa, ALT element unutuluyorsa, iste o zaman bir websitesinin sanat icin yapmis olan bir sanatci olabilirsiniz ama web tasarimcisi olamazsiniz.

Birakalim artik su grafik artist = web tasarim genellemesini ve gelin, gercek, elle tutulur, fonksiyonel, semantic websiteler uretelim Turkiye'de. Bu isin icine muhendisleri, kutuphanecileri, pazarlamacilari, isletmecileri sokalim. Sirketlerin yonetimi, sirketin her bolumunu iyi bildigi gibi, "sanal subesi" ninde nasil bir halde oldugundan haberdar olsun.