Engelli Siteler

Bu yazi Milliyet Gazetesinin Bilişim ekinde 14 Nisan 2005 tarihinde, Okan Barlas'in yardimlariyla, yeniden yayinlandi. Yaziyi buradan okuyabilirsiniz.

Su senaryoyu gozunuzun onune getirmeye calisin. Siz, bir bankanin kapisinin onune geliyorsunuz. Icerige girip, bir havale cikaricaksiniz fakat kapinin onunde birileri size dans ederek bankanin logosunu gosteriyor ve arka planda bir muzik caliyor. Dans eden adam bagira bagira "Beni atlamak icin suradaki dugmeye bas diyor" size. Sizde, dugmeye basiyorsunuz, adam kayboluyor ve siz, bankanin kapisinda iceri giriyorsunuz. Iceri girince, buyuk bir alanda, bircok değişik masa ve bu masalarda is yapan calisanlar ile karsilasiyorsunuz. Her masanin uzerinde, o masada oturan kisinin ne gibi isle ugrastigini yazan bir tabela var fakat bu tabelada yazanlari bir turlu okuyamiyorsunuz. Masalardan birini gidiyorsunuz, havale yapmak istediginizi soyluyorsunuz fakat o masada calisanin havale yapmadigini, o kisinin yanlizca bankanin reklamini yapan gereksiz seyle soylemekle gorevli oldugunu ogreniyorsunuz ve o kisi, sizi, bankanin disina yoneltiyor ve bir daha ana kapidan iceri girip denemenizi rica ediyor. Kapida dans edem adam yine karsinizda. Iceri girip, yeniden disari cikma; bu sizin basiniza en azindan iki uc defa daha geliyor ta ki havale masasini bulana kadar. Tam iciniz rahatlamisken, havale masasinda calisan eleman, size doldurmaniz icin bir form veriyor fakat formdaki hicbir secenegi okuyamiyorsunuz ve size bankada yardim eden bile yok. Bankadan disari cikiyorsunuz ve bir daha o bankaya girmemeye yemin ediyorsunuz.

Yukarida soylediklerim sizin hic basiniza gelmedi, belki de gelmeyecek fakat dunyada ki milyonlarca engelli Internet kullanıcısi bunlari hergun tekrar tekrar yasiyor. Peki, butun bunlara ragmen, neden sirketler sitelerini erişebilir yapmak icin zaman harcamiyorlar. Cunku, onlara, bircok kisi (ozellikle web tasarımcilari), erişebilirlik hakkinda yanlis bilgiler veriyor. Iste erişebilirlik konusunda ki genel yargilar:

1 -erişebilir siteler yanlizca gorme engelliler icindir.

YANLIS. erişebilir sitelerin bircok değişik kullanıcısi var. Butun bu kullanıcı gruplarini yazdigim su yazıda aciklamistim. Fakat o yazıda belirtmedigim birkac grup daha var bu erişebilir sayfalari kullanan. Cep telefonlari ile bir siteyi ziyaret eden kullanıcı ve yas nedeni ile yakini gormekte zorluk cekenler kullanıcılar.

2- Bu tip kullanıcılarin zaten ozel cihazlari var benim sitemi ziyaret etmek icin

YANLIS. Sitenizi, yukarida bahsettigim gruplar, sizin kullanmakta oldugunuz gorsel browserlar ile goruntuleyebilecegi gibi, JAWS, Lynx, Ekran Okuyucu ve Ekran Buyuteci gibi cihazlarla da ziyaret edebilir. JAWS, bu cihazlar icinde en gelismisi olmasina ragmen, fiyati yuzunden, bircok engelli kullanıcı, diger ucuz alternatiflere yoneliyor.

3- Ben hic engelli tanimiyorum benim sitemi ziyaret edebilecek.

YANLIS. Dunya'da 750 milyon engelli kisi var ve bunun 180 milyonunu gorme engelliler oluşturuyor. Her 10 aileden 3'unde engelli bir aile uyesi bulunuyor. Türkiye'nin nufusunun yuzde 12'ini engelliler oluşturuyor (bu bilgi Türkiye Sakatlar Derneginden alinmistir). Ve Türkiye'de Internet kullananlarin yaklasik yuzde 9'u engelli kullanıcılardan olusuyor. Yani, bir gun, bir sekilde, sitenize ya engelli bir kullanıcı ya da engelli kullanıcı yakinlari ziyaret edececek/etmekte.

4- Bu isin kanuni bir yaptirimi yok ki. Siteyi istedigim gibi sunarim

YANLIS. Iste size birkac kanun, kanun tasarisi ve toplanti maddesi:

ANAYASA
56. Madde

herkesin hayatini beden ve ruh sagligi içerisinde sürdürmesini saglamak Devletin görevidir

61. Madde
Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır.

ÖZÜRLÜLER KANUN TASARISI
4. Madde (f)

...kurum ve kuruluşların programları ve hizmetleri ile ilgili bilgilerin, ulaşılabilir şekilde özürlülere, ailelerine, bu alanda çalışanlara ve toplumun tüm bireylerine yayılması esastır.

AB Engellileri Koruma Kanunlari
2. Madde

Internet Servis Saglayicilarinin halka sunmus oldugu tum hizmetler, sorunsuz bir sekilde engelli kullanıcılar tarafindan yararlanilabilmelidir

Sakatlar için Birlesmis Milletler Standart Kararlari
5. Madde

Devletler toplumun her kesimine esit firsatlar verilmesi islevi içerisinde ulasilabilmenin bastan sona önemini kabul etmelidirler. Her türden sakatlar için bilgi ve haberlesmede ulasma imkanini saglayacak önlemleri almalidirlar. Devletler; halka sunulan bilgisayarli yeni bilgileri ve hizmet sistemlerini, sakatlar, için ya önceden elde edilebilir ya da ihtiyaç halinde elde edilebilir sekilde adapte etmelidirler.

5 - erişebilir site yapmak icin, sirketlerin ekstra para harcamasi lazim

YANLIS. Eger bir website tasarım/gelistirme projesine baslamadan, erişebilirligi amac haline getirirseniz ve siteyi o sekilde tasarlayip, bitirirseniz, sirketiniz uzun donemde para tasarrufu saglayacak, bu sirketininiz icin iyi bir halka iliskiler kaynagi olacak, kullanıcılariniz bu konuyu oneme aldiginizi gorecek ve musteri memnuniyeti ile sirketinize, uzun sureli kullanıcı iliskisi saglayacaktir. Ayrica, erisilemeyen sitelerin yaratacagi kanunsal bas agrilarini da, projenin basinda giderecektir. Yani, gelecekte, sirketiniz, ABD'de yasanan Southwest Havayollari, American Havayollari, Sidney Olimpik Oyunlar ve AOL orneklerinde ki tazminat davalarina karsi tedbirli olacaktir.

6- Benim "erişebilir Versiyon" adinda, yanlizca teksten olusan bir versiyonum var. Benim sitem erişebilir.

YANLIS. "Yanlizca Tekst" versiyonu erişebilir diye bir kanun yok. Yapilan bir arastirma sonucu bir cok engelli kullanıcı "Yanlizca Tekst" versiyonun istemiyorlar cunku bu versiyonun, orjinal versiyona oranla, daha az bilgi icerdigini, taze bilgi bulunmadigini farzediyorlar. Ayrica, bir sitenin iki değişik versiyonu olmasi demek, sirketin bu iki versiyonu guncellemek icin, ekstra para ve zaman harcamasi demektir.

7- erişebilir site demek, resimsiz, yanlizca teks iceren, cirkin site demektir.

YANLIS. CSS ve akilli isaretleme dili ile yazilmis siteler, bircok erisilemeyen siteden, daha guzel ve kaliteli siteler cikariyor ve hepsi yuzde 100 erişebilir. Bunun kanitini gormek icin "Zen Bahcesi" yazimi okuyabilirisiniz.

8- Gorme engelliler zaten Internet'e fazla girmiyorlar.

YANLIS. Gorme engelliler, toplum ve cevre zorluklari yuzunden, evden disari fazla cikmamayi tercih ediyor ve gunluk islerini (alis-veris, banka islemleri vb.) Internet'te yapmayi tercih ediyorlar.

9- Benim sitemde her resim icin bir ALT ozelligi var. Benim sitem zaten erisilebilir.

YANLIS.ALT ozellik kesinlikle erişebilir adina buyuk bir adim ama bircok engelli kullanıcı, resimlerden daha fazla tablo ve formlarda zorluk cekiyor. Bir sitenin erişebilir olmasi icin, site icinde yer alan formlarin ve tablolarin en az resimler kadar erişebilir olmasi lazim.

Peki, neler yapilabilir?

1- Menunuzu tekst haline getirmeye calisin. Eger bu bir secenek degilse, kullandiginiz resimler icin mutlaka ALT ozelligi kullaniniz. Flash menulerden kacinin. ALT tekstlerini anlamli hale getirin. Ornegin, ALT="Resim 3" yerine ALT="Nokia 8855 model cep telefonu resmi" kullanin.

2- Renkleri, bir konunun altini cizmek, ya da bir kelimeye agirlik vermek icin kullamayiniz. Gorme engelliler ya da renk koru olanlar icin bu renkler bir anlam ifade etmeyeceginden, bir konunun altini cizmek, onemini arttirmak icin renk yerine alternatif bir method kullanin. Ornegin: "Asagidaki dugmelerden kirmizi olanina tiklayiniz" yerine "Asagida "Anasayfa" olarak isimlendirilmis dugmeye tiklayiniz"

3- Tablolari erişebilir hale getiriniz. Her firsatta, <th> etiketini ve SUMMARY, HEADERS tablo ozelliklerini kullanin. Tablolari, verileri sunmak icin kullanin, sitenin tasarımi icin kullanmayin.

4- Arkaplan ile teks arasindaki karsitligi saglamaya calisin. Ornegin: Umarim bunlari okuyabiliyorsunuz. yerine Umarim bunlari sorunsuz okuyorsunuz

5- Anlam ifade eden (semantic) isaret dili kullanin. Yani <h1> bir sayfadaki en buyugu basligi, <table> veri tablosunu ifade etsin. <blockquote> etiketini, bir paragrafi girintili yapmak icin kullanmayiniz.

6- Fontlar icin em ya da % gibi goreceli degerler kullanin, px gibi degerler IE browseri icinde degistirilemiyor ve bircok gorme bozuklugu olan kullanıcılar, fontlari buyutememenin zorluklarini yasiyor.

7- Bir ic sayfaya ya da bir dis siteye link verirken, linki aciklayan yaziyi anlamli hale getirin. Bircok gorme engelli, JAWS'in "yanlizca linkleri dinle" fonksiyonunu kullaniyor. Ornegin "Bu kitapla ilgili bilgi icin buraya tiklayin" yerine "Bu kitapla ilgili bilgi"

8- Formlari erişebilir hale getirin. Her firsatta <label> etiketini kullanin. Ornegin <INPUT type="text" id="isim"> gorme engelliler hicbirsey ifade etmezken <LABEL for="isim">Isminiz: <INPUT type="text" id="isim" tabindex="1"></LABEL> ise gorme engellilere bir form elementinin sayfada bulundugunu ve bunu "isim" sordugunu onlara soylemektedir.

9- Eger yukarida soylediklerimin hepsini ya da buyuk bir kismini, sitenizde uygulayamiyorsaniz, UNB's Luci gibi yardimci bir program kullanin.

10- Sitenizi (ozellik siteniz tablolardan olusmussa) Webxact, Lynxviewer, Bobby gibi sitelerde test edin.


Reklam değil... Benim kitabım... Peki, tamam! Teknik olarak reklam ama sitedeki tek reklam :-)
Rifki Almaz


Eeee, okuduk. Şimdi n’olcak? Twitter’da paylaşabilirsin. Face’de sevip, büyütebilirsin, aşağıda yorum yazabilirsin ya da eski yazılarıma göz atabilirsin.

yazılar: « eski | yeni »