ALTI ÜSTÜ TASARIM – Mehmet Doğan

Elektrik Murekkep

11 Ocak 2005

Emre Aksoz, Sabah gazetesinde "Internet gazeteciligi diye bir sey var mi?" yazısında, Türkiye'de sanal basının butce limitleri yuzunden, "gazetecilik" degil de "haber derlemeciligi" yaptığını belirttigi yazi ile sanal basin sitelerinde, bir takim tartismalar başlattı.

Benim kanimca da, Emre Aksoz yazdiklarinin bir kisminda dogruluk payi var. Ayrica sanal basin kuruluslarinin, niye "haber derlemeciligi" soylemine de kizdiklarini pek anlamadim. Bircok basarili sanal haber sirketleri, kazançlarini basarili ve seviyeli "haber derlemeciligi" ile kazaniyor.

Gunumuz Internet caginda, yazili basin ve sanal basin birbirlerini haber uretime, reklam satislari, kullanıcı hizmetleri acisinda desteklemeye devam ediyor ve ikisinden birinin olmadigi bir ortami artik kimse dusunemiyor bile fakat bir baska gercekte, yazili basının halen sanal basini finanman acisindan besledigi. Bu, yanlizca Türkiye'ye has bir ozellik degil.

Bircok Internet kullanıcısi, ekran basinda 500 kelimeden fazla yazi okumuyor. Cok buyuk umutlarla yaratilan sanal-kitap projeleride bu nedenle husrana ugradi. 2000'lerin baslarinda husrana ugrayan bir baska sektor ise, planlanmamis, "hadi bizde yapalim" inanci ile sanal gazetecilige baslayan sirketler. Ornegin, Tribune Sirketi, sanal gazetecilik projesi icin harcadigi rakam 600 milyon dolar. Bilindigi gibi, bir sirket, bir projeye yatirim yaptığı zaman, bu parayi kar ile geri kazanmak ister. O zaman rakamlara bakip karar vermek lazim. Türkiye'de Internet kullanıcılarinin (10 milyon kullanıcı) buyuk kismini, 16-24 yas grubu oluşturuyor yani gazete okuyucu hedef kitle, Internet'de cogunlugu olusturmuyor. Yapilan arastirmalara gore, bu diger ulkelerde de gorulen bir trend. Internet'in cogunlugunu olusturan kitlenin yanlizca yuzde 9'u DEVAMLI olarak sanal gazete okuyor ve yazili gazete ile karsilastirinca cok daha az zaman harciyor. Yine baska ilginc bir rakam ise, daha yanlizca 2000 yilinda, butun dunyada ki Internet kullanıcılarinin yuzde 40'i, kendileri ISTEYEREK, adresini browserlarina yazarak, bir sanal gazete sitesini ziyaret etmisler. Daha yeni yeni, sanal gazeteye para harcayan sirketler, karlilik paylarinin artigini aciklamaya basladi (kar payinin artmasi demek yatirim icin harcadiklari ana paranin geri dondugu anlamina gelmez) fakat buna ragmen, halen yazili basin, reklam alma payinda birinci sirada ve bunun bir nedenide, yazili basının, reklam alabilemesini saglayici methodlardan birini uygulamasi: "Reklaminiz hem yazili hemde sanal basinda cikacaktir". Eger, bir sanal gazetenin, kagit gazete ile yarisacak parasi, elemani ve izleyicisi yoksa, bu sirketlerin verimli calismasi nasil beklenir?

Istatistikler yanlis algilandiginda, yanlis sonuclar verir. Eger, web gazetelerin popular oldugunu, sanal basının artan ama yazili basının dusen okunma yuzdesi ile karsilastiriyorsaniz, buyuk bir hata icinde olursunuz, cunku 1946'dan 1997'e kadar (bu internet gazeteciliginden yaklasik 1 yil once), yazili basin okunmasinda ozellikle ABD icinde %30'luk bir azalma var ve bunun sanal gazetecilik ile hicbir iliskisi yok. Ama iliski cok kolay kurulabilir ileride ki tarihler icin. Bu azalan okuyucu orani bence sanal basin icin buyuk bir firsat. Kagit gazetenin yapamadigi bir sey var? Benim kim oldugumu ve niye gazete aldigimi, hangi bolumleri okudugumu bilmiyor ama sanal gazete bunlari kolayca saptayabilir. Benim icin, benim ilgilendigim haberleri bana verebilir. Bunu yapan ornekler ABD'de var. Ornegin, ABD icinde en cok okunan haberler sitesinden biri Yahoo News haber sitesi. Yahoo inanilmaz akilli bir sirket ve bu sirket B2B (Isletmeden Isletmeye) modelini cok iyi icra eden (Amazon.com gibi) sirketlerden biri. Haber konusunda bircok diger sanal gazete gibi AP ve AFT ile birlikte calisiyor fakat sitesinde sundugu teknoloji ile bircok haber sitesinden daha fazla hit aliyor. Iste, bizim burada eksikliklerimiz var. Halen, Türkiye'de bildigim kadariyla yanlizca bir sanal haber sitenin RSS beslemesi var, bildigim kadariyla Türkiye'de kisisellestirilebilen bir haber sitesi yok (yanlissam lutfen duzeltin). Bence, sanal gazeteler, B2B modelleri ile karliligi ve reklamlari (hedeflenmis reklam, en buyuk paralari getiren reklam turudur) artiracak teknolojileri sunmakla ugrasmali, birakin gazetecilik, bu isi geneleksel olarak yapanlara kalsin. Boyle bir kimlik arayisi tartismalari, ne sanal ne de yazili basin icin su an onemli konular.

2001 yilinda Netscape, 5 milyon Internet kullanıcısinin oldugunu soylemisti ve bu rakama, radyo, icad edildikten 40 yil sonra ulasti. Internet, cok hizli buyuyen bir sektor ve sanal gazete, ileride okunacak tek gazete sekline gelecek. Ama bizim su an basimizi yormamiz gereken baska seyler var: gereken altyapi hazir mi? ileride karsimiza cikacak teknolojiye hazir miyiz? Internet semantic mi? vb. Ornegin, Emre Aksoz'un yazdigi yazinin tartismalari yapilan haber portalinda ki "Mugla'da 48 artçi deprem meydana geldi" adli haberi okurken haberin ortasinda yer alan "Basvurmak icin tiklayin" reklami bana, bu sitenin benim icin olculup bicilmedigini gosteriyor.