e-Devlet Trenini Yakalamak

e-Devlet Trenini Yakalamak

University of Manchester’in e-devlet proje arastirmalarinin sonuclari gercekten ilginc. Richard Heekse'e gore, gelismekte olan ulkelerde ki e-devlet projelerinin yuzde 85’i tamamen ya da kismen basarisiz oluyor. Projenin bircok gercek-dunya ornegini inceledikten sonra cikardigi sonuclarina, Turkiye’den de bir ornek de katkida bulunuyor.

Heeks, bu basarisizliklarin, devlete dogru ve dolayli finansman guclukleri, guvenebilirlik ve inandiricilik gibi sorunlari dogurdugunu belirtiyor.

Proje sonuclari, e-devlet basarisizlik nedenlerini iki modele bagliyor ve bu modellerden birini "Tasarim-Gercekligi Boslugu" olarak adlandiriyor. Bir e-devlet projesine baslamadan once sorulmasi gereken iki soru var. Bunlardan biri "Biz neredeyiz?" ve digeri ise "Bu proje bizi nereye goturmek istiyor?" Biz neredeyiz? sorusu, devletin su an icinde bulundugu politik ve teknolojik alt yapinin kesitini cikarirken, "Bu proje bizi nereye goturmek istiyor?" sorusu ise, projenin kurulma amaci ve basarili olmasi durumundaki anlayis ve farz edilen kesiti canlandiriyor. Eger bu iki sorunun arasinda buyuk bir ucurum var ise, e-devlet projesinin basarisizlik orani da bir o kadar yuksek oluyor.

Proje icinde yer alan gercek dunya orneklere bakildiginda, basarisiz olan e-devlet projelerinde ortak birkac nokta var. Hemen hemen hepsinde, plansizlik, alt yapi eksiligi ve e-vatandas egitiminin yoksunlugu goze carpiyor. Bircok ornekte, kullanilan ve isler seviyede olan sistem, yepyeni bir teknoloji ile yer degistiriyor ki eger alt yapi bunu kaldiramiyor ise, o e-devlet projesi, basarisiz olan yuzde 85 rakami icinde, bir yuzde olusturmaya devam ediyor.

Gecenlerde, Ali Ayen’in yazdigi ve kendi basindan gecen bir e-devlet deneyimi, beni hem guldurdu, hem de uzdu. Ali, TCDD’nin websitesinden aldigi tren bileti ile, gardaki giseye gidince, orada calismakta olan gise memurunun soyledikleri, Turkiye’de ki bazi devlet kuruluslarinin, bir e-devlet projesine baslamadan once neden alt yapi, egitim ve planlamaya zaman ayirmasi gerektigini cok iyi anlatiyor:

Bilet numaramı gişedeki abime verince birden bağırmaya başladı. 'Yahu kardeşim bilet yokmuş gibi gidip internetten alıyorsunuz şu biletleri gelin buradan ben veririm size bilet dünya kadar bilet var ne gerek var internetten almaya'...

Gise memurunun, bu kizgin cikisinin nedenini Ali’ye izah etmesi ise Turkiye’de ki e-devlet anlayisi icin daha da kaygilandirici:

Abim verdiği internet biletlerini nasıl kesmesi gerektiğini bilmediği için her gün kasada 15-20 milyon açık veriyormuş. Bu da bir ay boyunca aldığı parayı tamamen götürüyormuş. Üstelik memur maaşıyla bizim okulun elektronik mühendisliğinde bir de çocuk okutmaya çalışırmış. Bunları dinledikten sonra ben kendimden utandım ve özür diledim, ve arkasına ekledim: "Peki bu sistemin eğitimini vermediler mi size?" "Ne eğitimi?" dedi amcam. Bu aletin tuşlarına basmayı bile ben kendi kendime öğrendim. Bilgisayarı buraya koydular gittiler...

Yukarida ki ornekler, e-devletin en onemli parcalarindan biri olan e-vatandas unsurunun, e-devlet kavramina karsi guveni yikarken, e-devlet inancini da "iste bizde bu kadar oluyor" ile sonuclayacaktir.

Bir e-devlet projesine baslamadan once, gercekcilik testi yapmak gerekir. Calisan sistemi analiz edip, bu sistemi iyilestirecek teknolojileri adapte etmek gerekir. Eger calisan sistem, yepyeni bir teknoloji ile, plansiz, egitimsiz ve alt yapisiz degistirilir ise, iki sistem icinde bircok sorunlar yaratacaktir. Iste bunun ornegini Ali’ninde e-devlet deneyimine katkisi olan TCDD websitesinde gorulebilir:

TCDD Websitesinin Resmi

 

Bir duyuruda, online bilet hizmetinin yanlizca bilgisayar sahibi olan giselerde gecerli oldugunu soylerken, diger duyuruda ise bu sistemdeki sorunlardan bahsediyor. Sistemi kendimde denedim, eger bu sistemin kullanilabilirlik sorunlarindan bahsetmeye baslasa idim bu yazi sanirim birkac sayfa daha uzun olurdu. Eger kucuk bir ornek istiyor iseniz, yukaridaki duyuruda belirtilen "bilgisayarsiz gise" lere sahip olan bir gara, kolayca rezervasyon yapabiliyorsunuz. Eger, bilgisayarsiz giselerde bu hizmet yok ise, neden "online rezevasyon" sisteminde bu gar isimleri yer aliyor? Kim bilir?

Benim de parcasi oldugum bir e-devlet projesinden bahsetmek istiyorum. Bu ornegi bircok defalar kullandigimdan, sizinle de paylasmak isterim. Calismakta oldugum kurumun muhasebe bolumu, 1980 yillardan beri bilgisayar yardimi ile maas bildirgelerini hazirlayip, calisanlara postalamaktaydi. 1990’larda bu bilgiler, lokal bolum bilgisayari yerine, ana merkez "bilgi kaynak" sistemine girilmeye baslandi. Bu donemde ki amac, calisanlarin, maas bildirgelerini, online olarak temin etmeleri, gecmis tarihdeki bilgilerine ulasabilmeleri idi. Bu sayede, muhasebe bolumu, her 15 gunde bir, binlerce maas bildirgesi yazdirmayacak ve postalamayacakti. Bu sistem 1998 yilinda gerceklestirildi. Buna ragmen, 2001 yilina kadar hem kagit hem de online sistemi, sorunsuz bir sekilde devam ettirdiler, ta ki calisanlarin, artik gonderilen "maas bildirge" mektuplarini acmaya bile zahmet gostermeyip, bu bilgiyi online olarak aldiklari kanisina varan kadar.

Yukaridaki ornekte, eski sistem, sirf yapilabilir diye, yepyeni bir teknoloji ile bir gun icinde degistirilmedi. Cok basit bir amaci olan bu proje icin, gerekli planlama yapildi, alt yapi ve sistem, isleyen sistemin uzerine oturtuldu, basariya ulasinca, eski sistem, yenisi ile degistirildi. Bu cok kucuk ve basit sayilacak projenin sonuclari, e-calisanlara, transparan sekilde yansitildi. Burada ki anahtar kelime "transparan". Eger e-vatandas, onceki sistem ile yeni sistemin arasindaki gecisi, agir olarak tecrube etmiyor ise, sistem basarili olmus demektir.

"e-devlet modasi var, biz de parcasi olalim" anlayisi ile yapilan projeler, alt yapinin yetersizligi, calisan eleman ve e-vatandaslarin, bu sistem hakkindaki bilgi yetersizligi nedeni ile basarisiz olurken; amaca, planli ve yavas adimlarla; sistemi degistirmeyen fakat sisteme alternatif olarak tanistirilan projeler, basariya ulasiyor.

Fakat butun bunlarin sevindirici noktasi, Richard Heeks’in belirttigi gibi, basarisiz olan bu projelerden gerekli dersler alindiginda, ileride daha saglam ve basarili sistemlerin yaratilmasinin kolay olabilemesi. Umarim, TCDD icinde bu boyle olur.



Top
Menu