ALTI ÜSTÜ TASARIM – Mehmet Doğan

Dogru Yoldasin

18 Ocak 2005

Yanda gordugunuz, taslardan olusturulmus bu yapiyi Kanada’da hemen hemen her yerde gormeniz mumkun. Kanada yerlisi Inuit’lere ait olan ve tarihi cok gerilere uzanan bu yapinin ismi “Inukshuk” (inikşuk diye okunuyor).

Inukshuk gelenegi, asirlar once, Inuitlerin balikci bir topluluk olmasi ve bu nedenle, yerlesik bir topluluga sahip olmamasinda dolayi, yol izi isaretlerine ihtiyac duymasi ile basliyor. Inukshuk’un anlami “Ben buradaydim ve sen dogru yoldasin” demek. Bu tastan yapiyi, orman yollarinda, deniz kiyilarinda, issiz barksiz dag yollarinda gorebilirsiniz ve bu isareti gordugunuzde, hemen o eski Inuitlerin kapildigi duygulara kapiliyorsunuz: “Burasi guvenilir bir yol cunku benden once buradan birileri gecti ve ben dogru yoldayim”

Bir Inukshuk gormeniz icin Kanada’ya ucak bileti almaniza gerek yok cunku gunluk web ziyaretlerinde, iyi planlanmis web sitelerinde, farkinda olmadan bircok Inukshuk goruyor hatta bu yolu guvenle takip ediyorsunuz. Bunu size birazdan aciklayacagim ama oncellikle size Amazon.com’dan bahsetmek istiyorum.

1988 yilinda, Ingiliz dagci Joe Simpson Touching the Void adinda, dagci arkadasi ve kendi basindan gecen trajik bir olayi anlattigi bir kitap yazdi. Zamaninin cok satan kitaplari arasinda yer alan bu kitap, daha sonra unutuldu. Kitapcilarda bile bulmak zorlasti ta ki John Krakaure, Into Thin Air adli yine trajik bir dagcilik olayindan bahseden kitabini yayinlayana kadar. John Krakaure’un kitabinin yayinlanmasindan sonra garip birsey oldu.. Joe Simpon’in Touching the Void kitabi yeniden satilmaya basladi. Kitapcilar, yayinevinden yeni baski icin isteklerde bulundu ve yeni baski New York Times’in listesinde 14 hafta boyunca “Cok Satanlar” listesinde kaldi ve bu kitabin konusuna dair bir belgesel cekildi. Peki ne oldu? Neden bu kitap birden bire ilgi gormeye basladi. Tek birsey oldu ve onun ismi: Amazon.com Tavsiye kutusu. Yani, şu Amazon.com sitesinde gordugunuz “Bu kitabi alan musteriler, asagida listelenen kitabi da aldilar” kutusu. Eger Amazon.com’da ki Tavsiye Kutusu olmasaydi, bircok kisi Joe Simpson’in adini bile duymayacakti. Bu, Tavsiye Kutusu fonksiyonunun icad eden Amazon.com olabilir fakat bunu sitelerinde kullanan bircok basarili sanal alisveris websitesi var. Ornegin, NetFlix, ideefixe vb. (hepsiburada.com’da bu fonksiyon yok. Haha. Kusura bakmayin hepsiburada.com’a takilmadan yazi yazamiyorum).

Orta buyuklukteki geleneksel (sanal olmayan) bir kitabevi, yaklasik 130 bin kitap bulunduruyor. Amazon.com’un gelirinin yarisi ise bu kitapcilarin bulundurdugu 130 bin isimin disinda sattigi kitaplar ve yazarlar. Simdi sorabilirsiniz, geleneksel kitapevleri, adi duyulmamis yazarlari ya da eski yillarda cikmis kitaplari mi satip para kazansinlar? Tabiki degil. Iste burada, Internet’in bize sagladigi kolaylik devreye giriyor. Amazon.com'un, geleneksel bir sube yapisi olmadigindan, raf ve vitrin sorunu yasamadigindan, bir cok kitabi ve yazari, sirket websitesi icinde tasiyabiliyor. Zaten, ben, eger bir kitabi, benim evime yakin bir kitapcida bulup alabileceksem, neden Amazon.com’dan satin almak icin caba harcayayim? Aramak var, form doldurup kredi karti vermek var. Bir de ustune, kargo parasi verip, beklemek var. Fakat, benim geleneksel kitabevim, Joe Simpson’in kitabini bulundurmuyor ise iste o zaman, Amazon.com, benim siparisimi ve kredi kart numarami iceren emaili, posta kutularinda buluyor.

Amazon.com, kullanacilarini dinleyen ve kullanicilarinin onlara verdigi bilgileri degerlendiren bir sirket. Ve Amazon.com’un buldugu arastirma sonuclari ise, kullanicilar, bildikleri ya da tavsiye edilen kitaplari okumayi tercih etmesi yonunde cikiyor. Yani kimse, hic bilmedigi bir kitap icin para harcamak istemiyor. Iste buna “Inukshuk” adi veriliyor. Yani, senden once birileri, o kitabi okudu, begendi ve sana “dogru yoldasin” diyor. Sanal ortamda -ozellikle para harcamak isin icine giriyorsa, kullanicilar, guven istiyor. Bu guveni saglayan durtu ise, birilerinin sizin su anda bulundugunuz durumda bulundugunu ve o kisinin attigi adimin sonuclarindan memnun kaldigini bilmek. Inukshuk, yanlizca “Tavsiye kutusu”nda gorulen bir ornek degil. Bir urun konusunda yazilan yorum ve gorusler, bir servis hakkinda acilmis tartisma forumlari, bir urunu derecelendirmek vb gibi her turlu website fonksiyonu Inukshuk’a ornek ve bu tip islevler iyi kullanildiginda, sanal websitesi sahibi sirketler websitelerinden kazanclar sagliyor (dedigim gibi eger iyi yapilirsa, ornegin 1 yorum ile 1 yildiz alan bu urunu, bir sanal alisveris sirketinin satma imkani var mi? Tabi ki yok!!!).

Hatta “Inukshuk Kullanıci Deneyimi Modelinin” ozunu, ticari amacla kullanan websiteleri bile var Internetde. Ornegin epinions.com. Bircok internet kullanicisi, sanal alisveris yapmadan once, bu siteyi ziyaret edip, belirli bir urun hakkinda, diger kullanicilarin yazdigi yorumlari ve degerlendirmeleri okuyor.

Butun bunlar, iyi bir "kullanici deneyimi" ni olusturan parcaciklar ve iyi bir “kullanici deneyimi” sirketlere kar olarak geri donuyor. Size, bunu rakamsal bir ornekle aciklamak isterim. Birkac sene onceye kadar, Amtrak sirketi, ABD’deki diger rezervasyon sirketlerine oranla cok kotu bir "kullanici deneyimi" ve kullanici memnuniyeti oranina sahipti. O donemde yayinladigi firma ic finans raporlarindaki rakamlar soyle idi:

• Averaj kullanici rezervasyonu: 220 dolar
• Aylik rezervasyon miktari: 10.000
• Aylik brut gelir: 2 milyon 200 bin dolar
• Alisveris sepetinin doldurup daha sonra almadan siteden ayrilanlarin, toplam ziyarete orani: %75
• “Alis” yapmayan kullanicilarin getirecebilecegi potansiyel aylik brut gelir: 6 milyon 600 bin

Simdi bir dusunelim. Eger Amtrak, o donemde, cok umursamadigi “musteri deneyimi” ve kullanılabilirlik icin bir butce ayirip, caba harcasaydi ve bu cabalarin sonucunda, o sepetini dolduran fakat daha sonra bir nedenle “ODEME YAP” dugmesine basmayan kullanicilarin %10’unun kazansaydi, bu Amtrak icin yilda ekstra 8 milyon dolar getirecekti. Bircok kullanılabilirlik muhendisinin yayinladigi raporlarda, kullanılabilirlik ve musteri deneyimi icin harcanan butcenin, kullanici artisi yaratma orani %110 ile %150 arasinda oldugunu belirttigine gore, bu Amtrak icin yilda 198 milyon demek olurdu. Not: Amtrak, 2004 yilinini Aralik ayinda uygulamaya koydugu yeni bir is plani ve yeni bir dizayn ile sahip oldugu bircok sorunu gidermeye calisiyor.

Eger sizde, bir websitesinde Inukshuk gorurseniz, biliniz ki sizden once birileri, o yolda ilerledi ve siz dogru yoldasiniz.